0
0
Trong 5 năm gần đây, ngành chăn nuôi bò sữa ở Việt Nam gần như không có sự tăng trưởng, thậm chí nhiều địa phương còn chứng kiến sự sụt giảm nghiêm trọng.
Đặc biệt tại TP HCM, tổng đàn bò sữa đã giảm gần 70%, đặt ra nhiều thách thức lớn cho mục tiêu phát triển ngành sữa bền vững.
Tăng trưởng ngành bò sữa chững lại sau giai đoạn bùng nổ
Tại tọa đàm “Thực trạng và giải pháp khôi phục đàn bò sữa” diễn ra ngày 23/9, TS Lương Anh Dũng – đại diện Hiệp hội Chăn nuôi Gia súc lớn – cho biết, ngành bò sữa từng có giai đoạn phát triển mạnh với tốc độ tăng trưởng tới 15,4% mỗi năm. Tuy nhiên, từ giai đoạn 2015-2020, tốc độ này giảm chỉ còn 1,9%/năm. Đáng chú ý, 5 năm trở lại đây, chăn nuôi bò sữa chỉ tăng trưởng ở mức 0,4%/năm, gần như giậm chân tại chỗ.
Số liệu thống kê cho thấy, bình quân mỗi 1.000 người Việt Nam chỉ có 3,3 con bò sữa – thấp hơn nhiều so với các quốc gia trong khu vực. Con số này chỉ bằng một phần ba Thái Lan và Nhật Bản, bằng một nửa Hàn Quốc. Với tổng đàn hiện khoảng 326.000 con, mục tiêu đạt 500.000 con bò sữa vào năm 2030 theo Chiến lược phát triển ngành được đánh giá là “chắc chắn không thể hoàn thành”.
TS Dũng cảnh báo: “Nếu không có giải pháp phục hồi hợp lý, không chỉ TP HCM mà các địa phương chăn nuôi bò sữa truyền thống như Hà Nội, Phú Thọ, đặc biệt là các hộ nuôi nhỏ lẻ, đều đứng trước nguy cơ đổ vỡ”.
Nguy cơ sụt giảm của ngành bò sữa ngay khi thị trường sữa sôi động
TS Nguyễn Xuân Dương – Chủ tịch Hội Chăn nuôi Việt Nam – bày tỏ sự lo ngại sâu sắc. Theo ông, nghịch lý ở chỗ ngành chăn nuôi bò sữa lại đi xuống ngay khi thị trường sữa trong nước sôi động nhất. Việt Nam hiện có hàng nghìn doanh nghiệp tham gia chế biến sữa, nhưng người tiêu dùng lại khó phân biệt đâu là sản phẩm thực sự chất lượng.
Ông nhấn mạnh: “Không quốc gia nào có ngành sữa phát triển mà lại bỏ qua chăn nuôi trong nước. Ngành bò sữa cần ít nhất 10 năm để khôi phục, trong khi nhiều lĩnh vực chăn nuôi khác chỉ mất vài năm”.
Do sụt giảm đàn bò, tốc độ tăng trưởng sản lượng sữa tươi nguyên liệu cũng lao dốc. Nếu giai đoạn 2010-2015 đạt mức 17,7%/năm, thì giai đoạn 2015-2020 chỉ còn 6,7%/năm, và trong 5 năm gần đây chỉ đạt 3,3%/năm.
TP. HCM là địa phương có mức sụt giảm nghiêm trọng nhất
TP. HCM từng là một trong những trung tâm lớn của ngành bò sữa, nhưng hiện nay tình hình lại đáng báo động. Tổng đàn bò sữa tại đây chỉ còn khoảng 37.300 con. Trong vòng 10 năm, số lượng này đã giảm tới 68,19%, kéo theo 72,64% số hộ chăn nuôi cũng không còn trụ vững.
Ông Lê Việt Hải – Phó Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP. HCM – cho biết nguyên nhân sụt giảm đến từ nhiều yếu tố. Chăn nuôi bò sữa vốn là ngành cần vốn đầu tư lớn, công nghệ hiện đại và quản lý chuyên nghiệp, trong khi diện tích đất nông nghiệp – đặc biệt là đất trồng cỏ – ngày càng thu hẹp.
Ngoài ra, phần lớn các hộ vẫn chăn nuôi quy mô nhỏ, chi phí sản xuất cao, đầu ra bấp bênh. Quá trình đô thị hóa nhanh làm giá đất tăng, quỹ đất giảm, dẫn đến chi phí sản xuất cao và hiệu quả đầu tư máy móc thấp. Chính điều này khiến nông dân e ngại, không dám đầu tư cơ giới hóa theo xu hướng hiện đại.
Một nguyên nhân khác khiến ngành chăn nuôi bò sữa chưa phát triển đúng tiềm năng là việc thiếu khung pháp lý, chưa có quy định cụ thể về điều kiện kinh doanh và chế biến sữa phù hợp để khuyến khích phát triển nguồn nguyên liệu trong nước.
Thay vì thu mua sữa tươi từ nông dân, nhiều doanh nghiệp chọn nhập khẩu sữa bột hoàn nguyên vì giá rẻ và nguồn cung ổn định. Điều này làm giảm động lực đầu tư cho các hộ chăn nuôi bò sữa trong nước.
Giải pháp phục hồi ngành chăn nuôi bò sữa
Để vực dậy ngành bò sữa, đại diện Chi cục Chăn nuôi và Thú y TP. HCM cho rằng nhà nước cần quy hoạch vùng chăn nuôi bền vững, cần xác định rõ các khu vực chăn nuôi trọng điểm, đảm bảo quỹ đất cho trồng cỏ và xây dựng chuồng trại hiện đại.
Cùng với đó cần có chính sách tín dụng ưu đãi hỗ trợ hộ dân tiếp cận vốn vay lãi suất thấp để đầu tư thiết bị công nghệ, chuồng trại tự động hóa, hệ thống xử lý chất thải hiện đại nhằm giảm chi phí và bảo vệ môi trường, khuyến khích các hộ dân đầu tư vào thiết bị công nghệ, tự động hóa chuồng trại và hệ thống xử lý chất thải hiện đại, bảo vệ môi trường.
TS. Lương Anh Dũng cũng có cùng quan điểm trên, ông nói các hộ chăn nuôi bò sữa cần tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã để chia sẻ kinh nghiệm, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị sản phẩm và thu nhập.
Với các doanh nghiệp gắn với vùng nguyên liệu, Nhà nước cần ban hành quy định bắt buộc các công ty sản xuất sữa phải xây dựng hoặc liên kết với vùng nguyên liệu trong nước. Doanh nghiệp cần hỗ trợ kỹ thuật, đảm bảo giá thu mua ổn định để tạo động lực cho người nuôi. Tương tự như nhiều quốc gia, Việt Nam có thể yêu cầu doanh nghiệp phải sử dụng tối thiểu 5-10% sữa nguyên liệu nội địa trong sản xuất. Đây sẽ là biện pháp thúc đẩy ngành phát triển và giảm lệ thuộc vào nhập khẩu.
Ngành chăn nuôi bò sữa Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt quan trọng. Nếu không có những giải pháp khẩn trương và hiệu quả, mục tiêu phát triển đàn bò sữa 500.000 con vào năm 2030 sẽ khó thành hiện thực.
Việc tái cơ cấu, hỗ trợ hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, thúc đẩy liên kết doanh nghiệp – nông dân và xây dựng khung pháp lý rõ ràng sẽ là chìa khóa để phục hồi đàn bò sữa. Đây không chỉ là giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững, mà còn là cách để ngành sữa Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của người tiêu dùng trong nước.
