0
0
Dù cơ quan quản lý liên tục phát đi thông điệp giảm mặt bằng lãi suất nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, thực tế thị trường cho thấy nhiều ngân hàng thương mại vẫn triển khai các chương trình huy động với mức lãi suất thực nhận cao hơn đáng kể so với biểu niêm yết. Diễn biến này phản ánh áp lực thanh khoản gia tăng trong hệ thống và đặt ra yêu cầu siết chặt kỷ luật thị trường tiền tệ.
Từ quý IV/2025 đến nay, thị trường tiền tệ được đánh giá diễn biến theo hướng kém thuận lợi khi mặt bằng lãi suất duy trì ở mức cao, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn của người dân và doanh nghiệp.
Tại Hội nghị quán triệt chỉ đạo của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) về việc giảm mặt bằng lãi suất và phổ biến công tác bảo đảm an ninh, an toàn hoạt động tiền tệ – ngân hàng, NHNN Khu vực 1 cho biết cơ quan quản lý đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm ổn định thị trường tiền tệ, hỗ trợ hoạt động sản xuất – kinh doanh và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Tuy nhiên, qua công tác thanh tra, giám sát và tổng hợp báo cáo từ các tổ chức tín dụng, cơ quan này ghi nhận vẫn còn tồn tại một số vấn đề trong hoạt động huy động vốn và áp dụng lãi suất tiền gửi. Trọng tâm được nhấn mạnh là yêu cầu các tổ chức tín dụng không để phát sinh cơ chế khiến mặt bằng lãi suất thực tế cao hơn mức đã công bố.
Nhiều hình thức đẩy lãi suất huy động vượt niêm yết
NHNN Khu vực 1 yêu cầu các ngân hàng thương mại thực hiện nghiêm quy định pháp luật liên quan huy động ngoại tệ và cho vay cầm cố bằng ngoại tệ. Đồng thời, các đơn vị không được thực hiện giảm lãi suất mang tính hình thức hoặc áp dụng các cơ chế khiến lãi suất thực tế cao hơn biểu niêm yết.
Tuy vậy, khảo sát thực tế ngày 16-6 cho thấy thị trường vẫn xuất hiện nhiều hình thức gia tăng mức sinh lời cho người gửi tiền.
Đơn cử, ngân hàng V. đang niêm yết lãi suất tiền gửi tại quầy kỳ hạn từ 1-5 tháng ở mức 4,5%/năm; kỳ hạn 6 tháng là 5,8%/năm và 12 tháng là 6%/năm. Tuy nhiên, theo tư vấn của nhân viên ngân hàng, chương trình huy động vốn ưu đãi kéo dài đến ngày 30-6 cho phép khách hàng nhận mức lãi suất thực tế 4,75%/năm với kỳ hạn 1-5 tháng, trong khi kỳ hạn 6 tháng và 12 tháng lên tới 8,8%/năm.
Một trường hợp khác, ngân hàng S. niêm yết lãi suất tiền gửi kỳ hạn 15-18 tháng ở mức 6%/năm và kỳ hạn 24-36 tháng là 6,7%/năm. Tuy nhiên, theo chia sẻ từ lãnh đạo chi nhánh, khách hàng thân thiết có thể được đề xuất cấp thẩm quyền phê duyệt mức lãi suất khoảng 8,3%/năm.
Không chỉ áp dụng theo mô hình khách hàng ưu tiên, một số ngân hàng còn triển khai sản phẩm chứng chỉ tiền gửi trực tuyến để nâng lợi tức thực nhận. Cụ thể, một ngân hàng thương mại cổ phần công bố lãi suất tiết kiệm online kỳ hạn 3-5 tháng là 4,45%/năm; kỳ hạn 7 tháng là 5,7%/năm và 12 tháng là 7%/năm. Song khi lựa chọn gửi bằng hình thức chứng chỉ tiền gửi trực tuyến, khách hàng được hưởng lãi suất 7,9%/năm đối với kỳ hạn 6-11 tháng.
Thực tế cạnh tranh huy động còn được đẩy mạnh thông qua các chương trình tặng tiền trực tiếp hoặc ưu đãi cộng thêm.
Chị Bích Ngọc, cư dân phường An Khánh, TP HCM, cho biết vừa gửi tiết kiệm trực tuyến tại một ngân hàng thương mại quy mô nhỏ. Theo chia sẻ, dù mức niêm yết tối đa chỉ 7,3%/năm nhưng khách hàng gửi từ 200 triệu đồng trở lên và chọn kỳ hạn 6 tháng sẽ được nhận thêm tiền mặt chuyển trực tiếp vào tài khoản. Tính chung, lãi suất thực nhận lên tới 8,8%/năm.
Theo phản ánh của khách hàng này, ngân hàng triển khai nhiều chương trình như tặng tiền, voucher hoặc cộng thêm lãi suất cho các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên. Riêng các kỳ hạn dưới 6 tháng vẫn tuân thủ trần lãi suất tối đa 4,75%/năm theo quy định của NHNN.
Số liệu từ Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cho thấy lãi suất huy động thực tế, bao gồm cả các chương trình ưu đãi, tại nhiều ngân hàng thương mại đã được đẩy lên mức 8%-9%/năm đối với kỳ hạn 6-12 tháng, tăng khoảng 1-2 điểm phần trăm so với cuối năm ngoái.
Theo Công ty Chứng khoán MBS, dù nhiều ngân hàng đã điều chỉnh giảm lãi suất trong tháng 4 và tháng 5, mặt bằng lãi suất huy động vẫn neo cao do đã tăng mạnh trong quý I/2026. Xu hướng tăng vẫn xuất hiện tại một số đơn vị khi tốc độ tăng trưởng tín dụng đang cao gần gấp đôi tốc độ huy động vốn.
Áp lực thanh khoản và bài toán ổn định mặt bằng lãi suất
Lãnh đạo một số ngân hàng thương mại tại TP HCM cho biết nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản, đang gia tăng khi nhiều dự án được tái khởi động hoặc mở rộng quy mô.
Theo các đơn vị này, không ít doanh nghiệp chấp nhận vay với mức lãi suất cao hơn để bảo đảm dòng tiền vận hành. Điều này tạo áp lực buộc ngân hàng phải nâng lãi suất huy động nhằm thu hút nguồn vốn dân cư để đáp ứng nhu cầu tín dụng.
Ở góc độ điều hành, lãnh đạo cấp cao của NHNN nhận định nguyên nhân gốc rễ của đợt tăng lãi suất hiện nay không chỉ đến từ nhu cầu vốn tăng mà còn xuất phát từ sự mất cân đối tích tụ từ năm 2025.
Trong giai đoạn đó, một số ngân hàng thương mại tăng trưởng tín dụng ở mức cao, dẫn tới chênh lệch giữa nguồn vốn huy động và dư nợ cho vay.
Đáng chú ý, từ tháng 7-2025, khi các chính sách thuế mới được triển khai, hàng trăm ngàn tỉ đồng đã được rút khỏi hệ thống ngân hàng bởi nhóm hộ kinh doanh cá thể. Cùng thời điểm, một số ngân hàng phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ các khoản vay nước ngoài đến hạn, khiến nguồn vốn toàn hệ thống suy giảm.
Theo đánh giá của NHNN, để bù đắp khoảng trống thanh khoản và duy trì khả năng cấp tín dụng, nhiều ngân hàng đã lựa chọn tăng lãi suất huy động từ dân cư.
Trong báo cáo kinh tế vĩ mô mới nhất, các chuyên gia của UOB Việt Nam cho rằng áp lực lạm phát tiếp tục là mối quan tâm hàng đầu. Chỉ số giá tiêu dùng bình quân 5 tháng đầu năm tăng 4,3%, tiệm cận mục tiêu 4,5%, trong khi dự báo lạm phát cả năm 2026 có thể lên tới 5,5%.
Trong bối cảnh áp lực giảm giá của đồng Việt Nam vẫn hiện hữu, ưu tiên của NHNN nhiều khả năng là giữ nguyên lãi suất điều hành, đồng thời tiếp tục kêu gọi các ngân hàng giảm lãi suất cho vay để hỗ trợ doanh nghiệp và người dân.
UOB Việt Nam cũng cho rằng áp lực thanh khoản gia tăng khi tín dụng phục hồi đã khiến một số ngân hàng phải điều chỉnh tăng lãi suất huy động. Tính đến ngày 28-4, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đã vượt 19,4 triệu tỉ đồng, tăng 18,26% so với cùng kỳ năm trước.
Trong báo cáo chiến lược tháng 5-2026, các chuyên gia Công ty Chứng khoán SSI cho biết NHNN đang rà soát và hoàn thiện khung pháp lý nhằm bảo đảm thanh khoản cho hệ thống ngân hàng.
Song song đó, cơ quan quản lý nghiên cứu cơ chế cho phép tổ chức tín dụng mở rộng cấp tín dụng vượt giới hạn hiện hành đối với các dự án quy mô lớn, dự án trọng điểm quốc gia và các sáng kiến chiến lược được Chính phủ ưu tiên.
NHNN cũng đang xem xét phân loại chi tiết hơn các phân khúc bất động sản để xây dựng hạn mức tín dụng và hệ số rủi ro linh hoạt theo từng loại tài sản, hướng tới mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng kinh tế nhưng vẫn kiểm soát được rủi ro hệ thống và duy trì ổn định tài chính.
