0
0
Từ ngày 1/7, Nghị định 252/2026/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều của Luật Quản lý thuế 2025 chính thức có hiệu lực, bổ sung nhiều quy định mới về trách nhiệm cung cấp thông tin phục vụ công tác quản lý thuế. Theo đó, các ngân hàng và tổ chức trung gian thanh toán phải định kỳ cung cấp số dư tài khoản cùng các giao dịch đáng ngờ của người nộp thuế cho cơ quan thuế.
Sự ra đời của Nghị định 252/2026/NĐ-CP đánh dấu bước chuyển dịch quan trọng trong công tác quản lý tài chính quốc gia. Cơ chế này thiết lập một quy trình dòng tin tự động, liên tục giữa các tổ chức tài chính với Nhà nước. Điều này giúp tối ưu hóa việc giám sát và đảm bảo tính minh bạch của các nghĩa vụ tài chính.
Theo khung pháp lý mới, các ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài tại Việt Nam, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán và đơn vị cung ứng dịch vụ thanh toán quốc tế đều thuộc diện chịu sự điều chỉnh trực tiếp. Trách nhiệm của các đơn vị này là phải định kỳ cung cấp thông tin tài khoản của người nộp thuế cho cơ quan thuế. Bên cạnh đó, các bên phải tích cực phối hợp kiểm tra khi phát hiện các dấu hiệu bất thường.
Dữ liệu được gửi bằng phương thức điện tử, định kỳ trước ngày 10 hằng tháng. Quy định thời hạn cụ thể này buộc hệ thống ngân hàng phải vận hành quy trình đối soát dữ liệu liên tục để đáp ứng tiến độ. Phạm vi thông tin phải cung cấp được mở rộng đáng kể so với trước đây, bao gồm tên chủ tài khoản, số tài khoản, nơi mở, ngày mở và ngày đóng tài khoản.
Đáng chú ý, cơ quan quản lý sẽ nắm bắt toàn diện số lượng và giá trị giao dịch, nội dung chuyển tiền cụ thể cùng thông tin người gửi, người nhận trong nước lẫn xuyên biên giới. Việc bổ sung dữ liệu số dư tài khoản và các khoản thu nhập phát sinh hằng tháng giúp ngành thuế thiết lập cơ sở dữ liệu động. Từ đó, cơ quan chức năng có thể theo dõi chính xác năng lực tài chính thực tế của từng đối tượng.
Mở rộng diện kiểm soát dòng tiền biến động và trách nhiệm phối hợp của các bên liên quan
Không chỉ dừng lại ở các thông tin từ chủ tài khoản, dòng tiền qua hệ thống ngân hàng sẽ được bóc tách sâu hơn qua các mối quan hệ sở hữu gián tiếp. Quy định mới nêu rõ các thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi, người được ủy quyền, đồng chủ tài khoản, người thụ hưởng cũng thuộc diện phải cung cấp cho cơ quan thuế. Sự bổ sung này giúp hạn chế tối đa các kẽ hở trong việc phân tán dòng thu nhập.
Các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán cũng có trách nhiệm chia sẻ thông tin về các giao dịch có dấu hiệu bất thường hoặc đáng ngờ theo quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền. Việc cung cấp dữ liệu được thực hiện định kỳ, theo thỏa thuận giữa các bên hoặc theo yêu cầu của cơ quan thuế. So với quy định trước đây, phạm vi chia sẻ thông tin đã được mở rộng đáng kể.
Trước đó, ngân hàng chỉ định kỳ cung cấp các thông tin cơ bản về tài khoản như tên chủ tài khoản, số tài khoản, nơi mở và thời điểm mở, đóng tài khoản. Các dữ liệu về giao dịch và số dư chỉ được cung cấp khi cơ quan thuế có yêu cầu phục vụ thanh tra, kiểm tra, xác định nghĩa vụ thuế hoặc thực hiện cưỡng chế thuế. Do đó, quy định mới đã thay đổi hoàn toàn tính chất tiếp cận thông tin từ thụ động sang chủ động.
Một điểm mới khác của Nghị định 252 là lần đầu tiên quy định trách nhiệm cung cấp thông tin của cơ quan báo chí. Theo đó, khi có yêu cầu của cơ quan thuế, các cơ quan báo chí phải cung cấp những thông tin thu thập được trong quá trình tác nghiệp liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, giá bán, thị trường của các tổ chức, cá nhân. Đồng thời, báo chí cũng có trách nhiệm phản ánh các trường hợp có dấu hiệu vi phạm hoặc tiềm ẩn rủi ro về thuế.
Ứng dụng trí tuệ nhân tạo và xây dựng hệ sinh thái dữ liệu liên kết toàn diện
Theo Bộ Tài chính, thông tin về giao dịch và dòng tiền là cơ sở quan trọng để đánh giá mức độ rủi ro thuế đối với cá nhân và hộ kinh doanh. Vì vậy, thay vì chỉ rà soát theo danh sách do cơ quan thuế cung cấp, các ngân hàng và tổ chức trung gian thanh toán sẽ chủ động chia sẻ các giao dịch đáng ngờ để phục vụ công tác phân tích rủi ro. Điều này giúp phát hiện sớm các hành vi khai sai hoặc trốn lậu nghĩa vụ tài chính.
Bộ Tài chính cũng cho biết ngành thuế đang xây dựng hệ sinh thái dữ liệu kết nối giữa hóa đơn điện tử với dữ liệu từ ngân hàng và các tổ chức trung gian thanh toán nhằm xác định chính xác nghĩa vụ thuế của người nộp thuế. Hệ sinh thái đồng bộ này giúp cắt giảm thủ tục hành chính và tăng tính chính xác khi đối chiếu. Hiện cơ quan thuế đang quản lý dữ liệu của khoảng 250 triệu tài khoản ngân hàng, trong đó khoảng 200 triệu là tài khoản cá nhân.
Khối dữ liệu khổng lồ này sẽ được phân tích bằng các ứng dụng công nghệ, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI), để nhận diện các trường hợp có dấu hiệu rủi ro, giao dịch bất thường hoặc nghi vấn trốn thuế, rửa tiền. Công nghệ AI có khả năng xử lý lượng thông tin cực lớn trong thời gian ngắn để tự động khoanh vùng các tài khoản có biến động bất thường. Việc kết hợp giữa pháp lý và công nghệ hiện đại được kỳ vọng sẽ làm thay đổi căn bản diện mạo của công tác quản lý trong kỷ nguyên số.
