27
0
Ngân hàng được thu giữ tài sản đảm bảo (TSBĐ) là một trong những nội dung quan trọng trong dự thảo Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi) vốn được thực hiện thí điểm từ Nghị quyết số 42/2017/QH14 của Quốc hội.
Ngân hàng được thu giữ tài sản đảm bảo, nên hay không?
Việc luật hóa này đang nhận được nhiều ý kiến trái chiều, xoay quanh mối quan hệ giữa bảo vệ quyền lợi tổ chức tín dụng (TCTD) và bảo vệ quyền dân sự hợp pháp của các bên có liên quan.
Trong dự thảo mới nhất, Chính phủ đề xuất bãi bỏ điều kiện “TSBĐ không thuộc diện tranh chấp tại Tòa án” để ngân hàng có thể thu giữ tài sản dễ dàng hơn. Theo Chính phủ, quy định cũ dễ bị lợi dụng khi bên vay cố tình tạo tranh chấp giả nhằm trì hoãn việc thu hồi nợ. Bên cạnh đó, việc xác minh tình trạng tranh chấp pháp lý hiện nay là phức tạp và gây khó khăn cho các TCTD.
Chính phủ cũng khẳng định rằng, người đi vay dù thuộc diện vi phạm hợp đồng hay lỗi đến từ ngân hàng thì vẫn phải thực hiện nghĩa vụ trả nợ, trừ trường hợp bản án hoặc quyết định của Tòa án có hiệu lực quy định khác. Ngoài ra, việc luật hóa quyền thu giữ không làm mất đi quyền dân sự của bên thứ ba, mà vẫn tuân thủ theo luật đất đai, luật dân sự và các luật liên quan.
Ngược lại, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, nên giữ điều kiện “không có tranh chấp” trong dự luật, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan – đặc biệt là người đang thuê, mượn hoặc cùng sử dụng tài sản.
Ủy ban đề xuất nếu có điều chỉnh thì cần quy định rõ khái niệm “tranh chấp” và cách xác định tài sản đang có tranh chấp hay không, thay vì bỏ hẳn điều kiện. Điều này tránh được việc ngân hàng thu giữ TSBĐ một cách chủ quan, dẫn đến tranh chấp phức tạp, ảnh hưởng đến quyền lợi bên thứ ba.
Ngoài ra, Ủy ban cũng đề nghị duy trì hình thức công khai thông tin thu giữ tài sản, như niêm yết tại UBND xã nơi có tài sản hoặc nơi đăng ký địa chỉ người vay, để tăng tính minh bạch và phòng ngừa giao dịch trái pháp luật liên quan đến TSBĐ.
Thúc đẩy việc xử lý nợ xấu nhưng tránh để ngân hàng lạm quyền
Nhiều đại biểu Quốc hội đồng tình với việc luật hóa quyền thu giữ tài sản đảm bảo. Đại biểu Phạm Đức Ấn (Quảng Ninh) cho rằng, đây không phải là ưu ái cho ngân hàng mà là bảo vệ nguyên tắc “có vay có trả” và quyền lợi của người gửi tiền, cũng như đảm bảo an toàn hệ thống tài chính.
Tuy nhiên, một số đại biểu như ông Hoàng Văn Cường (Hà Nội) cũng cảnh báo rủi ro nếu ngân hàng lạm dụng quyền thu giữ, dẫn đến lỏng lẻo trong điều kiện cấp tín dụng. Do đó, cần bổ sung quy định ràng buộc: ngân hàng chỉ được thu giữ tài sản khi khoản vay không vi phạm quy định pháp luật về tín dụng.
Việc cho phép TCTD thu giữ tài sản dễ dàng hơn sẽ góp phần xử lý nợ xấu nhanh, giảm áp lực trích lập dự phòng, qua đó có thể giảm lãi suất cho vay. Tuy nhiên, cần song song tăng cường giám sát, thanh tra hoạt động tín dụng, tránh việc ngân hàng “dễ dãi” trong thẩm định để rồi dựa vào quyền thu giữ để khắc phục.
Việc giữ điều kiện về “tranh chấp” – nếu được làm rõ, cụ thể – vẫn là biện pháp phù hợp để bảo vệ lợi ích của các bên thứ ba vô can, đồng thời tránh lạm quyền từ phía TCTD.
Rõ ràng, luật hóa quyền thu giữ tài sản đảm bảo là cần thiết, nhưng không thể xem nhẹ quyền lợi của các bên liên quan ngoài ngân hàng. Mục tiêu là tạo cơ chế xử lý nợ xấu hiệu quả, minh bạch và công bằng, trên cơ sở nguyên tắc “có vay có trả”, song hành cùng sự bảo vệ toàn diện quyền dân sự của người dân.
