0
0
Tại Khu Phố Cổ Jerusalem, gần như tất cả các cửa hàng lưu niệm đều đóng cửa. Ở chợ trời Haifa, các thương nhân buồn bã lau chùi hàng hóa của mình trên những con đường vắng vẻ. Các hãng hàng không hủy chuyến bay, các doanh nghiệp phá sản và các khách sạn sang trọng chỉ còn nửa khách.
Gần 11 tháng sau khi chiến tranh với Hamas bắt đầu, nền kinh tế Israel đang gặp khó khăn khi các nhà lãnh đạo đất nước tiếp tục thực hiện chiến dịch tấn công ở Gaza mà không có dấu hiệu chấm dứt và có nguy cơ leo thang thành một cuộc xung đột rộng lớn hơn.
Thủ tướng Benjamin Netanyahu đã cố gắng xoa dịu lo ngại bằng cách nói rằng thiệt hại kinh tế chỉ là tạm thời. Tuy nhiên, cuộc chiến đẫm máu và tàn khốc nhất từ trước đến nay giữa Israel và Hamas đã làm tổn thương hàng ngàn doanh nghiệp nhỏ và làm suy giảm lòng tin quốc tế vào một nền kinh tế từng được coi là động lực kinh doanh sáng tạo.
Một số nhà kinh tế hàng đầu cho rằng một lệnh ngừng bắn là cách tốt nhất để ngăn chặn thiệt hại.
“Nền kinh tế hiện đang chịu sự bất ổn rất lớn, và điều này liên quan đến tình hình an ninh – chiến tranh sẽ kéo dài bao lâu, mức độ khốc liệt sẽ ra sao và liệu có xảy ra leo thang thêm không,” Karnit Flug, cựu giám đốc ngân hàng trung ương Israel, hiện là phó chủ tịch nghiên cứu tại Viện Dân chủ Israel, một viện nghiên cứu tại Jerusalem, cho biết.
Cuộc chiến đã gây tổn thất nặng nề hơn nhiều cho nền kinh tế vốn đã bị tàn phá của Gaza, làm cho 90% dân số phải di dời và đa số lực lượng lao động thất nghiệp. Tất cả các ngân hàng trong vùng lãnh thổ này đều đã đóng cửa.
Theo các quan chức y tế Palestine ở vùng lãnh thổ do Hamas kiểm soát, cuộc chiến đã cướp đi sinh mạng của hơn 40,000 người. Số liệu này không phân biệt giữa dân thường và chiến binh.
Cuộc chiến ở Gaza và các cuộc tấn công hàng ngày từ các tay súng Hezbollah ở Lebanon cũng đã buộc hàng chục ngàn người phải rời bỏ nhà cửa dọc theo biên giới phía bắc và phía nam của Israel và gây thiệt hại trên quy mô lớn.
Nền kinh tế Israel đã phục hồi từ những cú sốc trước đó, bao gồm các cuộc chiến ngắn hơn với Hamas. Nhưng cuộc xung đột kéo dài này đã tạo ra sức ép lớn hơn, bao gồm cả chi phí tái thiết, bồi thường cho gia đình các nạn nhân và binh lính dự bị, và chi tiêu quân sự khổng lồ.
Bản chất kéo dài của cuộc chiến và mối đe dọa leo thang thêm với Iran và Hezbollah, một nhóm ủy nhiệm của Iran ở Lebanon, đã có tác động đặc biệt nghiêm trọng đến du lịch. Mặc dù du lịch không phải là yếu tố chính thúc đẩy nền kinh tế, thiệt hại này đã ảnh hưởng đến hàng ngàn công nhân và doanh nghiệp nhỏ.
“Điều khó khăn nhất là chúng tôi không biết khi nào cuộc chiến sẽ kết thúc,” Daniel Jacob, một hướng dẫn viên du lịch người Israel, cho biết. Gia đình ông hiện đang sống dựa vào số tiền tiết kiệm. “Chúng tôi cần kết thúc cuộc chiến trước khi hết năm nay. Nếu nó kéo dài thêm nửa năm nữa, tôi không biết chúng tôi sẽ kéo dài được bao lâu.”
Jacob, 45 tuổi, trở về từ nhiệm vụ sáu tháng làm lính dự bị vào tháng Tư và nhận thấy rằng công việc kinh doanh đã khô cạn. Ông buộc phải đóng cửa công ty du lịch mà ông đã phát triển trong hai thập kỷ. Thu nhập duy nhất của ông là trợ cấp từ chính phủ, trả cho ông một nửa mức lương trước chiến tranh của mình mỗi vài tháng.
Meir Sabag, một người buôn đồ cổ ở Haifa, cho biết công việc kinh doanh hiện tại còn tồi tệ hơn trong thời kỳ đại dịch COVID-19.
Vào một ngày trong tuần gần đây, cảng Haifa trước đây từng nhộn nhịp, một trung tâm quan trọng của nhập khẩu và xuất khẩu Israel, nơi thường xuyên có các tàu container lớn dừng chân, trở nên im ắng.
Với việc nhóm nổi dậy Houthi của Yemen đe dọa các tàu thuyền qua Kênh đào Suez của Ai Cập, nhiều tàu đường dài đã ngừng sử dụng các cảng Israel làm trung tâm, một quan chức cảng cho biết với điều kiện giấu tên vì ông đang chia sẻ thông tin nội bộ.
Ông nói rằng các cảng Israel đã chứng kiến sự sụt giảm 16% về vận chuyển trong nửa đầu năm nay so với cùng kỳ năm 2023.
Cuộc chiến bắt đầu vào ngày 7 tháng 10, khi các tay súng Hamas giết khoảng 1,200 người và bắt cóc 250 người.
Nỗ lực ngừng bắn do Hoa Kỳ dẫn đầu dường như đang chững lại, và Iran và Hezbollah đã đe dọa trả thù cho các vụ ám sát gần đây các nhà lãnh đạo chiến binh hàng đầu, làm gia tăng mối đe dọa về một cuộc chiến tranh khu vực rộng lớn hơn. Những lo ngại này đã khiến các hãng hàng không lớn, bao gồm Delta, United và Lufthansa, ngừng các chuyến bay ra vào Israel.
Yacov Sheinin, một nhà kinh tế Israel với nhiều thập kỷ kinh nghiệm tư vấn cho các thủ tướng và bộ ngành Israel, cho biết tổng chi phí của cuộc chiến có thể lên đến 120 tỷ đô la, tương đương 20% tổng sản phẩm quốc nội của đất nước, một chỉ số đo lường rộng về hoạt động kinh tế.
Trong số 38 quốc gia thành viên của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), nền kinh tế Israel đã trải qua sự suy giảm lớn nhất từ tháng Tư đến tháng Sáu, tổ chức này báo cáo hôm thứ Năm. GDP của Israel được dự báo sẽ tăng 3% vào năm 2024. Ngân hàng Israel hiện dự đoán mức tăng trưởng là 1.5% – và đó là nếu chiến tranh kết thúc trong năm nay.
Fitch đã hạ xếp hạng tín nhiệm của Israel từ A-plus xuống A vào đầu tháng này, sau các đợt hạ hạng tương tự của S&P và Moody’s. Việc hạ xếp hạng có thể làm tăng chi phí vay của chính phủ.
“Chúng tôi cho rằng cuộc xung đột ở Gaza có thể kéo dài đến năm 2025,” Fitch cảnh báo trong ghi chú xếp hạng của mình, lưu ý đến khả năng “chi tiêu quân sự bổ sung đáng kể, phá hủy cơ sở hạ tầng và thiệt hại kinh tế và đầu tư kéo dài hơn.”
Trong một dấu hiệu đáng lo ngại khác, Bộ Tài chính Israel trong tháng này cho biết thâm hụt ngân sách của đất nước trong 12 tháng qua đã tăng lên hơn 8% GDP, vượt xa tỷ lệ thâm hụt trên GDP dự kiến là 6.6% cho năm 2024. Năm 2023, thâm hụt ngân sách của Israel là khoảng 4% GDP.
Việc hạ xếp hạng và thâm hụt đã làm gia tăng áp lực lên chính phủ Israel để chấm dứt chiến tranh và giảm thâm hụt – điều này đòi hỏi các quyết định không phổ biến như tăng thuế hoặc cắt giảm chi tiêu.
Nhưng Netanyahu cần giữ cho liên minh của mình ổn định, và bộ trưởng tài chính cứng rắn của ông, Bezalel Smotrich, muốn cuộc chiến tiếp tục cho đến khi Hamas bị tiêu diệt.
Flug, cựu giám đốc ngân hàng trung ương, cho biết tình hình này không bền vững và liên minh sẽ phải cắt giảm chi tiêu, chẳng hạn như các khoản trợ cấp không phổ biến cho các trường học của người Do Thái chính thống mà công chúng rộng lớn hơn coi là lãng phí.
“Công chúng sẽ khó chấp nhận nếu chính phủ không cho thấy rằng tình hình nghiêm trọng buộc họ phải từ bỏ một số điều mà họ yêu thích,” Flug nói.
Smotrich cho biết nền kinh tế Israel “rất mạnh” và cam kết thông qua một “ngân sách có trách nhiệm sẽ tiếp tục hỗ trợ tất cả các nhu cầu của chiến tranh, đồng thời duy trì các khung tài chính và thúc đẩy các động lực tăng trưởng.”
Tỷ lệ thất nghiệp đã giảm xuống dưới mức trước chiến tranh, Sheinin nói, còn 3.4% vào tháng Bảy so với 3.6% vào tháng Bảy năm ngoái. Nhưng khi tính đến những người Israel bị buộc phải rời khỏi thị trường lao động, con số này tăng lên 4.8%, một con số vẫn được coi là thấp ở hầu hết các quốc gia.
Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp nhỏ đã đóng cửa vì chủ sở hữu và nhân viên của họ bị gọi lên phục vụ quân sự dự bị. Những người khác đang vật lộn giữa bối cảnh suy thoái kinh tế rộng lớn hơn.
Công ty thông tin kinh doanh Israel CofaceBDI báo cáo rằng khoảng 46,000 doanh nghiệp đã đóng cửa kể từ khi chiến tranh bắt đầu – 75% trong số đó là doanh nghiệp nhỏ.
Thậm chí khách sạn American Colony mang tính biểu tượng của Jerusalem, một điểm dừng chân phổ biến của các chính trị gia, nhà ngoại giao và ngôi sao điện ảnh, cũng đã sa thải nhân viên và đang cân nhắc cắt giảm lương, Jeremy Berkovitz, người đại diện cho các chủ sở hữu, cho biết.
“Chúng tôi đã cân nhắc vào một thời điểm nào đó việc đóng cửa trong vài tháng,” Berkovitz nói, “nhưng tất nhiên điều đó sẽ có nghĩa là sa thải toàn bộ nhân viên. Nó cũng có nghĩa là để các khu vườn, mà chúng tôi đã phát triển trong suốt 120 năm, trở nên hoang phế.”
Sheinin cho biết cách tốt nhất để giúp nền kinh tế phục hồi là chấm dứt chiến tranh.
“Nhưng,” ông cảnh báo. “Nếu chúng ta cứng đầu và tiếp tục cuộc chiến này, chúng ta sẽ không phục hồi được.”
