0
0
Việc Hoa Kỳ chính thức áp dụng đầy đủ các quy định của Đạo luật Bảo vệ động vật có vú biển (MMPA) từ đầu năm 2026 đang tạo ra một phép thử lớn đối với năng lực thích ứng của các doanh nghiệp trong nước.
Sau một năm 2025 rực rỡ với những con số kỷ lục, ngành hàng triệu đô này đang đứng trước yêu cầu cấp bách về việc minh bạch hóa toàn bộ chuỗi cung ứng để giữ vững thị phần tại nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Sau giai đoạn chuyển tiếp, thị trường Mỹ đã chính thức bước vào kỷ nguyên kiểm soát nghiêm ngặt đối với mọi mặt hàng hải sản nhập khẩu thông qua bộ lọc MMPA. Theo đó, các sản phẩm muốn thông quan tại các cảng của Mỹ bắt buộc phải sở hữu Giấy chứng nhận đủ điều kiện nhập khẩu (COA). Đây là yêu cầu pháp lý cao nhất, không thể thay thế bởi bất kỳ loại giấy tờ tương đương nào khác, đánh dấu một bước ngoặt trong chính sách thương mại gắn liền với bảo tồn môi trường của Washington.
Thách thức từ rào cản kỹ thuật và hệ lụy tới các mặt hàng chủ lực
Quy định mới này không nhắm vào chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm đơn thuần mà tập trung vào phương thức khai thác. Cụ thể, phía Mỹ yêu cầu các quốc gia xuất khẩu phải chứng minh được quá trình đánh bắt hải sản không gây hại hoặc gây tử vong cho các loài động vật có vú biển như cá heo, cá voi hay hải cẩu. Đối với Việt Nam, đây là một thách thức không nhỏ khi nhiều nghề cá truyền thống vẫn chưa được phía Mỹ công nhận có sự tương đương về quy định bảo tồn.
Thực tế ghi nhận, các mặt hàng hải sản khai thác tự nhiên như cá ngừ, mực, bạch tuộc và các loại ghẹ đang nằm trong “vùng đỏ” chịu tác động trực tiếp. Việc thiếu đi sự công nhận tương đương trong phương thức đánh bắt khiến các lô hàng hải sản này đối mặt với nguy cơ bị từ chối nhập biên ngay từ khâu kiểm duyệt hồ sơ tại cảng.
Các chuyên gia kinh tế nhận định, quy định này đòi hỏi một sự thay đổi toàn diện từ khâu ngư cụ, phương thức thả lưới cho đến hệ thống ghi chép nhật ký khai thác của ngư dân. Tuy nhiên, cánh cửa vào thị trường Mỹ không hoàn toàn đóng sập. Những sản phẩm có khả năng truy xuất nguồn gốc minh bạch, chứng minh được hành trình từ con tàu đánh bắt đến nhà máy chế biến một cách rõ ràng vẫn có cơ hội duy trì dòng chảy thương mại nếu đáp ứng đủ các tiêu chuẩn về chứng nhận COA theo quy trình mới.
Điểm tựa từ kỷ lục 10,7 tỷ USD và lộ trình chuyển đổi bền vững
Nhìn lại năm 2025, ngành xuất khẩu thủy sản Việt Nam đã tạo nên một dấu ấn lịch sử với tổng kim ngạch đạt 10,7 tỷ USD. Con số này không chỉ là một kỷ lục về doanh thu mà còn cho thấy sức chống chịu bền bỉ của doanh nghiệp Việt trước những biến động địa chính trị và lạm phát toàn cầu.
Trong đó, ngành tôm đã lập công lớn khi mang về hơn 4,6 tỷ USD, mức cao nhất từ trước đến nay, nhờ vào việc kiểm soát tốt dịch bệnh và tối ưu hóa chi phí sản xuất. Bên cạnh đó, sự phục hồi mạnh mẽ từ thị trường Trung Quốc và khu vực châu Á cũng giúp cá tra duy trì vị thế dẫn đầu trong nhóm hàng nuôi trồng.
Tuy nhiên, hào quang của năm cũ không thể che lấp những áp lực của năm 2026. Với việc Mỹ siết chặt MMPA, ngành xuất khẩu thủy sản buộc phải dịch chuyển trọng tâm từ số lượng sang chất lượng và tính trách nhiệm. Các hiệp hội ngành hàng đang tích cực phối hợp với cơ quan quản lý để chuẩn hóa dữ liệu nghề cá, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tăng tỷ trọng các mặt hàng giá trị gia tăng.
Việc đầu tư vào công nghệ chế biến sâu không chỉ giúp né tránh các quy định khắt khe về đánh bắt thô mà còn giúp nâng cao biên lợi nhuận. Ngoài ra, việc tuân thủ các tiêu chuẩn lao động quốc tế và kiên quyết chống khai thác hải sản bất hợp pháp (IUU) cũng trở thành điều kiện tiên quyết để thủy sản Việt Nam giữ được uy tín trên trường quốc tế.
Tựu trung lại, những quy định mới từ phía Mỹ dù tạo ra áp lực ngắn hạn nhưng về lâu dài lại là động lực để tái cơ cấu ngành theo hướng bền vững hơn. Sự minh bạch trong chuỗi cung ứng không còn là lựa chọn, mà đã trở thành tấm vé thông hành bắt buộc để thủy sản Việt Nam tiếp tục hiện diện trên bàn ăn của người tiêu dùng toàn cầu. Việc tận dụng tốt nền tảng tăng trưởng của năm 2025 cùng với sự chuẩn bị kỹ lưỡng về pháp lý sẽ là chìa khóa để các doanh nghiệp vượt qua “cơn sóng lớn” mang tên MMPA trong giai đoạn tới.
