0
0
Trước đề nghị của cử tri về việc tăng cường giám sát các hoạt động từ thiện nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng quyên góp để trục lợi, Bộ Tài chính cho biết khung pháp lý hiện hành đã đặt ra nhiều yêu cầu về công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Tuy vậy, thực tế triển khai cho thấy việc tuân thủ quy định và cơ chế giám sát vẫn là yếu tố then chốt quyết định hiệu quả quản lý.
Khung pháp lý hiện hành và yêu cầu minh bạch dòng tiền từ thiện
Những năm gần đây, hoạt động từ thiện tại Việt Nam phát triển mạnh mẽ với sự tham gia của nhiều cá nhân, tổ chức và cộng đồng mạng. Theo số liệu của Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, riêng giai đoạn đại dịch COVID-19, tổng nguồn lực vận động được để hỗ trợ người dân và hệ thống y tế đã vượt 22.000 tỷ đồng, bao gồm tiền mặt, hiện vật và các nguồn hỗ trợ khác. Trong các đợt thiên tai lớn như lũ lụt miền Trung năm 2020, các chiến dịch kêu gọi từ thiện trên mạng xã hội cũng thu hút hàng trăm tỷ đồng đóng góp từ cộng đồng.
Sự gia tăng nhanh chóng của các chiến dịch quyên góp, đặc biệt thông qua nền tảng trực tuyến, đặt ra yêu cầu cao hơn về minh bạch tài chính và cơ chế quản lý. Nhiều cử tri tại TP.HCM đã kiến nghị cơ quan quản lý xem xét điều chỉnh quy định nhằm tăng cường kiểm soát, tránh tình trạng lợi dụng lòng tin của xã hội.
Trước kiến nghị này, Bộ Tài chính cho biết hệ thống quy định pháp luật hiện nay đã có các nguyên tắc quản lý đối với hoạt động vận động và phân phối nguồn đóng góp tự nguyện. Trọng tâm của khung pháp lý là Nghị định 93/2021/NĐ-CP, được Chính phủ ban hành nhằm thiết lập cơ chế quản lý đối với các khoản đóng góp phục vụ mục đích nhân đạo.
Theo nghị định này, tổ chức hoặc cá nhân đứng ra vận động từ thiện phải mở tài khoản ngân hàng riêng để tiếp nhận tiền đóng góp. Mọi khoản tiền vận động phải được theo dõi, ghi nhận và công khai thông tin về quá trình tiếp nhận cũng như phân phối. Quy định này được thiết kế nhằm tách biệt hoàn toàn dòng tiền từ thiện với tài khoản cá nhân thông thường, hạn chế rủi ro sử dụng sai mục đích.
Ngoài yêu cầu về tài khoản riêng, người vận động từ thiện cũng phải thông báo rõ ràng mục đích kêu gọi, phạm vi hỗ trợ, thời gian thực hiện và phương thức phân phối nguồn lực. Sau khi hoàn tất chương trình, kết quả thu – chi phải được công bố để nhà tài trợ và cộng đồng có thể theo dõi.
Bên cạnh đó, hoạt động từ thiện còn nằm trong phạm vi giám sát của nhiều cơ quan quản lý. Chính quyền địa phương nơi diễn ra hoạt động cứu trợ có trách nhiệm theo dõi việc phân phối nguồn hỗ trợ. Các tổ chức xã hội và đoàn thể cũng tham gia giám sát nhằm đảm bảo nguồn lực được chuyển tới đúng đối tượng.
Theo quy định hiện hành, những hành vi lợi dụng hoạt động từ thiện để trục lợi có thể bị xử lý theo nhiều khung pháp lý khác nhau, bao gồm chế tài hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự tùy mức độ vi phạm. Các quy định này được áp dụng trong trường hợp cá nhân hoặc tổ chức chiếm đoạt, sử dụng sai mục đích hoặc không công khai thông tin về dòng tiền đóng góp.
Trong phản hồi gửi tới cử tri, Bộ Tài chính cho biết các quy định hiện nay đã bao quát tương đối đầy đủ các khía cạnh của hoạt động từ thiện, từ khâu vận động, tiếp nhận cho tới phân phối nguồn lực. Cơ quan này nhận định rằng nhiều vấn đề phát sinh trong thực tế chủ yếu liên quan đến việc chấp hành quy định chưa nghiêm hoặc thiếu sự giám sát hiệu quả ở một số trường hợp cụ thể.
Kiểm toán và giám sát: khoảng trống trong thực tiễn thực thi
Một trong những nội dung được cử tri đề cập là việc áp dụng kiểm toán độc lập đối với các chương trình từ thiện có quy mô lớn. Theo đề xuất này, các chiến dịch quyên góp đạt mức tiền nhất định hoặc có phạm vi ảnh hưởng rộng cần thực hiện báo cáo tài chính và kiểm toán nhằm bảo đảm tính minh bạch.
Trả lời nội dung này, Bộ Tài chính cho biết hệ thống pháp luật hiện hành đã quy định một số trường hợp bắt buộc phải kiểm toán báo cáo tài chính. Tuy nhiên, đối với hoạt động từ thiện do cá nhân hoặc tổ chức xã hội thực hiện, việc kiểm toán không phải lúc nào cũng bắt buộc.
Luật kiểm toán độc lập và các văn bản liên quan quy định việc kiểm toán bắt buộc chủ yếu áp dụng đối với doanh nghiệp, tổ chức tín dụng, doanh nghiệp niêm yết hoặc các dự án có sử dụng nguồn vốn nhà nước. Với các chương trình từ thiện mang tính tự nguyện, pháp luật hiện khuyến khích thực hiện kiểm toán khi có nhu cầu minh bạch cao hoặc khi nguồn lực huy động đạt quy mô lớn.
Trong bối cảnh nhiều chiến dịch từ thiện được triển khai thông qua mạng xã hội, việc kiểm soát dòng tiền gặp không ít khó khăn. Theo báo cáo của Bộ Thông tin và Truyền thông, Việt Nam hiện có hơn 77 triệu người sử dụng internet, tương đương khoảng 75% dân số. Các nền tảng mạng xã hội trở thành kênh kêu gọi quyên góp phổ biến, cho phép cá nhân tiếp cận hàng triệu người chỉ trong thời gian ngắn.
Sự lan tỏa nhanh chóng này giúp huy động nguồn lực xã hội lớn trong thời gian ngắn, đặc biệt trong các tình huống khẩn cấp như thiên tai hoặc dịch bệnh. Tuy nhiên, nó cũng làm tăng nguy cơ phát sinh tranh chấp hoặc nghi ngờ về việc sử dụng tiền từ thiện nếu thông tin không được công bố đầy đủ.
Một số trường hợp từng gây tranh cãi trong dư luận những năm gần đây cho thấy áp lực minh bạch ngày càng lớn đối với người kêu gọi quyên góp. Các cuộc tranh luận trên mạng xã hội thường xoay quanh việc công bố sao kê ngân hàng, danh sách người nhận hỗ trợ và chi phí tổ chức chương trình.
Theo phản hồi của Bộ Tài chính, trong khuôn khổ pháp lý hiện nay, trách nhiệm giám sát hoạt động từ thiện không chỉ thuộc về cơ quan quản lý mà còn gắn với vai trò của cộng đồng và nhà tài trợ. Khi có dấu hiệu vi phạm, cơ quan chức năng tại địa phương có thể tiến hành thanh tra, kiểm tra và xử lý theo quy định.
Ngoài ra, Bộ Tài chính cũng kiến nghị các địa phương tăng cường theo dõi việc triển khai các chiến dịch cứu trợ trên địa bàn, đặc biệt trong những giai đoạn xảy ra thiên tai hoặc khủng hoảng xã hội. Việc phối hợp giữa chính quyền địa phương, tổ chức xã hội và cơ quan quản lý được xem là yếu tố quan trọng nhằm đảm bảo nguồn lực hỗ trợ được sử dụng đúng mục đích.
Trong bối cảnh hoạt động từ thiện ngày càng gắn với môi trường số và mạng xã hội, các yêu cầu về công khai thông tin, quản lý dòng tiền và trách nhiệm giải trình đang trở thành vấn đề được dư luận quan tâm. Các quy định hiện hành đặt nền tảng cho việc quản lý, nhưng hiệu quả thực thi phụ thuộc lớn vào mức độ tuân thủ của các chủ thể tham gia và cơ chế giám sát trong thực tế.
