0
0
Kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ (TTCP) công bố ngày 05/08/2025 đối với hoạt động phát hành trái phiếu của 5 tổ chức tín dụng (ACB, VIB, OCB, VPBank và MB) đã dấy lên những lo ngại nghiêm trọng về tính minh bạch và kỷ luật của thị trường trái phiếu doanh nghiệp (TPDN).
Dù các ngân hàng đã nhanh chóng có phản hồi và khẳng định hoàn tất khắc phục, sự kiện này vẫn làm xói mòn niềm tin và thúc đẩy các chuyên gia kêu gọi một cuộc cải tổ sâu rộng, tập trung vào khâu giám sát hậu kiểm.
Thanh tra Chính phủ chỉ rõ 4/5 TCTD được thanh tra đã thực hiện chưa đúng quy định về hồ sơ phát hành trái phiếu, và một TCTD đã không xây dựng kế hoạch nguồn vốn hoặc phát hành TPDN không đúng phương án được phê duyệt.
Các ngân hàng như ACB và VPBank giải thích những sai phạm chủ yếu liên quan đến việc sử dụng vốn không đúng thời điểm hoặc sai lệch kỳ hạn (dùng vốn trung/dài hạn cho vay ngắn hạn) do chưa có khoản giải ngân tương ứng tại thời điểm phát hành. Cả VPBank và ACB đều khẳng định đã thanh toán đầy đủ gốc, lãi cho trái chủ và đã áp dụng các biện pháp như tách bạch tài khoản để tuân thủ nghiêm ngặt quy định. MB và OCB cũng khẳng định hoàn thành nghĩa vụ tài chính và đã rút kinh nghiệm, bổ sung quy trình nội bộ.
Mặc dù các ngân hàng khẳng định đảm bảo quyền lợi nhà đầu tư, ông Nguyễn Quang Huy – CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi – nhận định rằng nguyên nhân sâu xa không chỉ nằm ở áp lực vốn ngắn hạn mà còn ở cấu trúc giám sát thị trường.
Minh bạch là vốn: Lỗ hổng hậu kiểm và giám sát dòng tiền
Ông Huy chỉ ra rằng khi doanh nghiệp coi minh bạch là vốn, thị trường sẽ an toàn. Tuy nhiên, điểm yếu lớn nhất hiện nay nằm ở khâu hậu kiểm và quản trị dòng tiền sau phát hành. Cơ chế công bố thông tin còn thiếu chiều sâu và việc tách biệt tài khoản sử dụng vốn trái phiếu chưa được áp dụng triệt để. Điều này khiến cơ quan quản lý và nhà đầu tư gặp khó khăn trong việc theo dõi dòng tiền thực tế, làm xói mòn niềm tin và khiến chi phí vốn tăng lên.
Để khắc phục, ông Huy đề xuất cần đồng thời kết hợp biện pháp kỹ thuật, pháp lý và công nghệ giám sát, hướng đến một cơ chế giám sát xuyên suốt và minh bạch:
Đầu tiên, cần áp dụng tài khoản chuyên biệt tại ngân hàng giám sát để quản lý toàn bộ dòng tiền huy động, chỉ giải ngân khi có chứng từ hợp lệ và phục vụ đúng mục đích.
Thứ hai, thiết lập cơ chế giám sát độc lập có quyền tạm dừng giải ngân và báo cáo trực tiếp cho cơ quan quản lý khi phát hiện dấu hiệu bất thường.
Thứ ba, cần ứng dụng nền tảng số trong giám sát dòng tiền, giúp kết nối dữ liệu giữa doanh nghiệp, ngân hàng và cơ quan quản lý, đảm bảo theo dõi gần như thời gian thực.
Cuối cùng, cần kiểm toán việc sử dụng vốn định kỳ, mở rộng phạm vi kiểm toán từ tài chính sang mục đích huy động, tạo lớp kiểm chứng độc lập cho thị trường.
Chế tài và tri thức: Xây dựng kỷ luật thị trường dài hạn
Về chế tài, ông Huy đánh giá mức xử phạt hành chính hiện nay chưa đủ sức răn đe. Ông đề xuất xem xét trách nhiệm pháp lý cao hơn đối với những trường hợp cố ý sử dụng vốn sai mục đích gây thiệt hại, nhưng cần dựa trên tiêu chí rõ ràng. Song song đó, việc phát triển hệ thống xếp hạng tín nhiệm độc lập là giải pháp “mềm” nhưng có tác dụng lâu dài, giúp doanh nghiệp “tự kỷ luật” bằng cơ chế thị trường.
Về giải pháp dài hạn, ông Huy nhấn mạnh cần xây dựng văn hóa minh bạch và tri thức tài chính trong toàn thị trường. Điều này bao gồm nâng cao năng lực nhà đầu tư, đưa giáo dục tài chính vào trường học, chuẩn hóa công bố thông tin, phát triển hệ thống cảnh báo sớm rủi ro, và khuyến khích doanh nghiệp tuân thủ chuẩn mực tốt bằng ưu đãi về thủ tục và chi phí huy động.
Ông Huy kết luận: “Thị trường trái phiếu chỉ bền vững khi niềm tin, tri thức và kỷ luật vận hành song hành. Khi doanh nghiệp coi minh bạch là vốn, nhà đầu tư coi hiểu biết là sức mạnh, và cơ quan quản lý coi dữ liệu là công cụ giám sát hiệu quả, chúng ta sẽ có một thị trường vừa an toàn, vừa phát triển, đồng hành cùng tăng trưởng kinh tế bền vững”.
