0
0
Ngày 20/8, Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành Nghị quyết 70 về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Văn kiện này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng khi lần đầu tiên nhấn mạnh yêu cầu triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) và mở rộng quyền lựa chọn nhà cung cấp điện cho khách hàng.
Từ độc quyền đến thị trường cạnh tranh
Trong nhiều thập kỷ, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) giữ vị trí thống lĩnh ở hầu hết các khâu: độc quyền truyền tải, phân phối và bán lẻ điện. Dù hiện nay EVN chỉ nắm khoảng một phần ba tổng nguồn phát, song trên thị trường bán buôn, tập đoàn này vẫn là người mua duy nhất và cũng là đơn vị trực tiếp phân phối điện đến người dân, doanh nghiệp.
Theo Luật Điện lực sửa đổi 2024, thị trường điện cạnh tranh sẽ được thiết kế lại, trong đó khâu bán lẻ – vốn gắn trực tiếp với khách hàng – sẽ được tách bạch. Nghị quyết 70 tiếp tục khẳng định hướng đi này, mở ra khả năng để người dùng không chỉ mua điện từ các công ty thuộc EVN mà có thể lựa chọn đơn vị bán lẻ khác, phù hợp nhu cầu và giá cả.
Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là nhóm sử dụng điện năng lớn, cơ chế DPPA giữa các nhà sản xuất điện tái tạo (gió, mặt trời) và khách hàng đã được thí điểm nhưng còn hạn chế. Số liệu của các công ty điện lực cho thấy mới chỉ khoảng 7.700 khách hàng – tương ứng 40% tổng điện năng tiêu thụ – đủ điều kiện tiếp cận. Tuy nhiên, giới chuyên môn nhận định khung pháp lý, cơ chế giá và hạ tầng truyền tải chưa đủ hấp dẫn khiến cả nhà đầu tư lẫn khách hàng còn dè dặt.
Việc Bộ Chính trị yêu cầu “triển khai hiệu quả cơ chế mua bán trực tiếp” đồng nghĩa với việc gỡ bỏ những nút thắt trên, tạo cú hích cho thị trường điện cạnh tranh thực sự vận hành.
Mục tiêu 2030: Bước nhảy vọt về công suất và tái tạo
So với Nghị quyết 55 (ban hành năm 2020), Nghị quyết 70 đặt ra những điều chỉnh đáng chú ý. Tổng công suất nguồn điện dự kiến tăng mạnh lên 183–236 GW vào năm 2030, cao gấp gần hai lần mục tiêu cũ (125–130 GW). Sản lượng điện cũng được điều chỉnh tăng lên 560–624 tỷ kWh, đáp ứng nhu cầu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Đặc biệt, tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng cung sơ cấp sẽ đạt 25–30%, thay vì 15–20% như mục tiêu trước. Đây là bước đi nhằm hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
Một điểm mới khác là Bộ Chính trị lần đầu tiên yêu cầu “sớm triển khai các dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và 2” trong giai đoạn 2030–2035, đồng thời xây dựng chương trình phát triển điện hạt nhân linh hoạt, kể cả mô hình lò phản ứng module nhỏ. Đây được xem là tín hiệu “hồi sinh” điện hạt nhân sau khi dự án từng bị dừng lại năm 2016 vì lo ngại về chi phí và an toàn.
Khuyến khích tư nhân tham gia hạ tầng và lưu trữ
Một trong những điểm nhấn của Nghị quyết 70 là định hướng huy động khu vực tư nhân vào phát triển hạ tầng năng lượng. Từ kho LNG, kho xăng dầu, pin tích trữ cho đến hệ thống truyền tải điện, Nhà nước sẽ đổi mới cơ chế giá để thu hút vốn xã hội hóa.
Theo giới chuyên gia, lưu trữ năng lượng là mảnh ghép không thể thiếu nếu Việt Nam muốn nâng cao tỷ trọng điện gió, mặt trời. Khi nguồn tái tạo biến động theo thời tiết, hệ thống pin tích trữ quy mô lớn sẽ giúp cân bằng phụ tải, đảm bảo an ninh năng lượng.
Cùng với đó, Bộ Chính trị cũng yêu cầu xây dựng chiến lược dự trữ năng lượng quốc gia, coi đây là “vùng đệm” bảo đảm an ninh trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ dự báo tiếp tục tăng nhanh.
Nhân lực năng lượng: Yếu tố quyết định
Ngoài các mục tiêu về công suất và nguồn điện, Nghị quyết 70 lần đầu tiên đặt ra yêu cầu cụ thể về nhân lực: đào tạo tối thiểu 25.000–35.000 kỹ sư, chuyên gia cho ngành năng lượng, đặc biệt trong lĩnh vực hạt nhân. Chính sách cũng khuyến khích thu hút chuyên gia người Việt ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế đến làm việc.
Đây là bước chuẩn bị quan trọng, bởi công nghệ hạt nhân và năng lượng tái tạo quy mô lớn đều đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao, không thể chỉ dựa vào đào tạo hiện có.
Nghị quyết 70 mở ra kỳ vọng về một thị trường điện cạnh tranh, minh bạch và đa dạng nguồn cung. Tuy vậy, những thách thức vẫn hiện hữu: tiến độ dự án điện còn chậm, cơ chế giá truyền tải chưa linh hoạt, trong khi nhu cầu tiêu thụ có thể tăng vọt khi kinh tế phục hồi.
Nếu những nút thắt này được tháo gỡ, khách hàng không chỉ được quyền lựa chọn đơn vị bán lẻ điện mà còn hưởng lợi từ sự cạnh tranh về giá, dịch vụ và nguồn năng lượng sạch. Ngược lại, nếu chậm trễ, nguy cơ thiếu điện trong giai đoạn tăng trưởng cao vẫn là rủi ro khó tránh.
