0
0
Hàng triệu hộ kinh doanh chuyển sang thuế kê khai đối mặt nhiều rào cản từ thủ tục phức tạp và tâm lý e ngại. Các giải pháp hỗ trợ kỹ thuật đang được triển khai, cùng với kiến nghị nâng ngưỡng doanh thu tính thuế để đảm bảo công bằng.
Sự thay đổi trong chính sách quản lý thuế đối với hộ kinh doanh cá thể đang là một chủ đề nóng trong cộng đồng doanh nghiệp và dư luận thời gian gần đây. Với lộ trình chuyển đổi từ hình thức thuế khoán sang thuế kê khai – tức là tính thuế dựa trên tỉ lệ doanh thu thực tế, hàng triệu hộ kinh doanh đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi phương thức hoạt động và quản lý sổ sách. Đây được xem là một bước tiến quan trọng trong việc minh bạch hóa hoạt động kinh tế, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều thách thức cần được tháo gỡ kịp thời.
Việc chuyển đổi phương thức tính thuế, theo đó hộ kinh doanh sẽ tự kê khai và nộp thuế theo doanh thu thực tế, là một sự thay đổi lớn. Dù đã có hơn 18.500 hộ khoán chuyển sang kê khai và 133.000 hộ đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền sau một thời gian chuẩn bị, nhưng con số này còn khiêm tốn so với tổng quy mô hơn 5 triệu hộ kinh doanh trên cả nước.
Phần lớn các hộ kinh doanh cá thể có những đặc điểm như chủ hộ lớn tuổi, quy mô kinh doanh nhỏ lẻ, thói quen ít ghi chép sổ sách và tâm lý e ngại thủ tục hành chính, đặc biệt là các thủ tục điện tử.
Sự chuyển đổi này kéo theo tâm lý lo ngại về việc minh bạch hóa toàn bộ doanh thu, dẫn đến việc dễ bị các cơ quan chức năng “nhìn thấy” và kiểm tra. Theo đại diện của Cục Thuế (Bộ Tài chính), đây là một trong những rào cản tâm lý lớn nhất.
Bên cạnh đó, nhiều hộ kinh doanh còn thiếu hiểu biết về chính sách, chưa nắm rõ ngưỡng doanh thu tính thuế, loại thuế phải nộp và quy trình kê khai. Sự phức tạp của các thủ tục kê khai điện tử cũng khiến nhiều người sợ sai sót, sợ bị xử phạt, từ đó phát sinh tâm lý né tránh thay vì chủ động thực hiện nghĩa vụ.
Việc thiếu một cơ chế “tự sửa sai lần đầu” cho người nộp thuế cũng là một điểm đáng lưu tâm. Điều này khiến nhiều sai sót nhỏ không được phát hiện và cảnh báo kịp thời, dẫn đến việc hộ kinh doanh phải chịu xử lý hành chính sau đó, dù họ không có ý định trốn tránh. Tâm lý sợ thực hiện sai quy định được nhận định là rào cản tâm lý lớn nhất.
Một ví dụ điển hình là việc một hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp đã phải thuê dịch vụ kế toán bên ngoài với chi phí 2 triệu đồng/tháng chỉ để “đi cho đúng đường”, cho thấy chi phí tinh thần không được tính toán trong các báo cáo cải cách.
Hỗ trợ kỹ thuật và kiến nghị chính sách giúp hộ kinh doanh thuế kê khai
Trước những khó khăn trên, cả cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp đã triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ. Tại TP.HCM, cơ quan thuế đã ký thỏa thuận với các đơn vị cung cấp gói giải pháp trọn gói, bao gồm phần mềm kế toán, hóa đơn điện tử miễn phí và chữ ký số miễn phí trong năm đầu tiên.
Tương tự, tại Hà Nội, nhiều doanh nghiệp cũng tích cực tặng phần mềm kế toán, quản lý doanh nghiệp miễn phí có thời hạn. Đơn vị như MISA đã cử nhân sự đến từng hộ kinh doanh tại các khu phố và chợ để triển khai nền tảng đa chức năng hỗ trợ quản lý bán hàng, xuất hóa đơn, chữ ký số, và kê khai thuế, với mục tiêu đồng hành lâu dài từ quy mô nhỏ lẻ đến khi phát triển thành doanh nghiệp.
Về phía cơ quan quản lý, ngành thuế cam kết tập trung vào việc “thử nghiệm thực hành” nhằm giúp hộ kinh doanh làm quen với quy trình, qua đó phát hiện các vướng mắc trong giai đoạn thử nghiệm từ nay đến hết ngày 31-12-2025. Những phản hồi từ giai đoạn này sẽ là cơ sở để cơ quan thuế hoàn thiện quy trình, giúp hộ kinh doanh tránh sai sót khi chính sách có hiệu lực chính thức.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định rằng những nỗ lực đơn lẻ là chưa đủ, mà cần một giải pháp tài chính toàn diện và mang tính nhân văn hơn.
Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam, đã đưa ra kiến nghị cần điều chỉnh tăng ngưỡng doanh thu tính thuế đối với hộ kinh doanh lên 1 tỉ đồng/năm từ năm 2026, thay vì mức 200 triệu đồng/năm theo quy định hiện hành. Kiến nghị này được đưa ra trong bối cảnh Ủy ban Thường vụ Quốc hội vừa thông qua nghị quyết nâng mức giảm trừ gia cảnh thuế thu nhập cá nhân năm 2026 lên 15,5 triệu đồng/tháng cho bản thân và 6,2 triệu đồng/tháng cho mỗi người phụ thuộc.
Việc nâng ngưỡng doanh thu tính thuế lên 1 tỉ đồng/năm được phân tích là phù hợp với nguyên tắc công bằng. Nếu lấy 1 tỉ đồng nhân với lợi suất bình quân là 15%, thu nhập ròng của hộ kinh doanh sẽ chưa tới 15 triệu đồng/tháng. Mức này tương đương với ngưỡng giảm trừ gia cảnh cho thu nhập từ tiền công, tiền lương. Việc điều chỉnh kịp thời nội dung này tại Luật Quản lý thuế sửa đổi và Luật Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi là cần thiết để đảm bảo sự công bằng và “khoan sức dân”.
Ngoài ra, TS. Nguyễn Đức Kiên, nguyên Tổ trưởng Tổ tư vấn kinh tế của Thủ tướng, chia sẻ quan điểm cần có sự ứng xử nhân văn hơn với hộ kinh doanh. Việc hỗ trợ hơn 5 triệu hộ kinh doanh cá thể ứng dụng công nghệ số vào quản lý doanh thu và thuế kê khai, cũng như bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đòi hỏi sự vào cuộc của nhiều cơ quan quản lý liên ngành như ngân hàng, thuế, vệ sinh an toàn thực phẩm, và hạ tầng truyền dữ liệu số.
Do đó, cần hình thành một cơ quan ở tầm Chính phủ, có đủ thẩm quyền giải quyết các vấn đề liên ngành với các mục tiêu cụ thể và thời hạn xử lý xác định, nhằm hỗ trợ dứt điểm việc 5 triệu hộ kinh doanh đáp ứng được yêu cầu quản lý của Nhà nước mà không làm thay đổi mô hình kinh doanh và lợi nhuận của họ.
Các chuyên gia cùng nhấn mạnh, chỉ khi tiếp cận khoa học – công nghệ bằng một tư duy mới, với tinh thần dám làm và dám chịu trách nhiệm, thì bộ máy quản lý Nhà nước mới có thể trở thành người hỗ trợ, giúp hơn 1 triệu doanh nghiệp và 5 triệu hộ kinh doanh yên tâm đầu tư vào nền kinh tế.
