0
0
Từ đầu năm 2026 đến nay, thị trường tài chính và giới đầu tư liên tục chứng kiến những cú sốc lớn khi cơ quan điều tra khởi tố, bắt tạm giam hàng loạt lãnh đạo cấp cao tại các doanh nghiệp hàng đầu như PC1, ACV, Vinaconex và Hóa chất Đức Giang.
Những sai phạm nghiêm trọng từ thao túng kế toán, gian lận đấu thầu cho đến khai thác lậu tài nguyên không chỉ làm lung lay bộ máy thượng tầng của các tập đoàn này, mà còn đặt ra dấu hỏi lớn về tính minh bạch và rủi ro quản trị tại các doanh nghiệp đại chúng quy mô lớn.
Từ sai phạm đấu thầu nghìn tỷ đến những góc tối trong sổ sách kế toán
Làn sóng khởi tố bắt đầu dồn dập từ quý I năm 2026, mở đầu bằng những sai phạm nghiêm trọng trong công tác đấu thầu tại Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam – CTCP (ACV) và Tổng công ty CP Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam (Vinaconex). Ngày 4/3, cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an đã bắt tạm giam ông Vũ Thế Phiệt – Chủ tịch HĐQT ACV và ông Nguyễn Tiến Việt – Thành viên HĐQT kiêm Phó tổng giám đốc. Cả hai lãnh đạo cấp cao của ACV bị cáo buộc vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng, nhận tiền để tạo điều kiện cho nhà thầu trúng thầu.
Ngay sau đó, vào ngày 7/3, đến lượt Vinaconex công bố thông tin bất thường về việc Bộ Công an bắt tạm giam ông Nguyễn Hữu Tới (thành viên HĐQT, Phó Tổng giám đốc, nguyên Chủ tịch HĐQT) và ông Dương Văn Mậu (thành viên HĐQT, Phó Tổng giám đốc). Đáng chú ý, kết quả điều tra bước đầu cho thấy ông Nguyễn Hữu Tới bị điều tra về hành vi đưa tiền cho chủ đầu tư để được tạo điều kiện trúng thầu, bóc tách một đường dây đi đêm giữa nhà thầu và chủ đầu tư trong các dự án hạ tầng.
Không dừng lại ở câu chuyện đấu thầu, mảng tối trong công tác kế toán và khai thác tài nguyên tiếp tục bị phơi bày tại Tập đoàn Hóa chất Đức Giang. Ngày 17/3, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu đã khởi tố, bắt tạm giam ông Đào Hữu Huyền – Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Hóa chất Đức Giang cùng con trai là Đào Hữu Duy Anh.
Sai phạm tại Đức Giang được xác định mang tính hệ thống và kéo dài khi doanh nghiệp này bị cáo buộc khai thác trái phép hàng trăm nghìn tấn quặng Apatit với giá trị lên tới hàng trăm tỷ đồng. Để che giấu dòng tiền bất chính, doanh nghiệp đã bỏ ngoài sổ sách kế toán, gây thất thu thuế cho Nhà nước hàng chục tỷ đồng. Nghiêm trọng hơn, cơ quan chức năng còn phát hiện doanh nghiệp này đổ thải trái phép hàng triệu tấn chất thải tại khu công nghiệp Tằng Loỏng (Lào Cai), dẫn đến việc ông Đào Hữu Huyền bị điều tra về ba tội danh đồng thời, nâng tổng số bị can trong vụ án tại Đức Giang lên đến 14 người.
Sự việc đẩy lên cao trào khi vào tối ngày 16/5, Công ty CP Tập đoàn PC1 công bố thông tin chấn động về việc cơ quan điều tra khởi tố và bắt tạm giam hàng loạt dàn lãnh đạo chủ chốt gồm 7 người. Trong đó, ông Trịnh Văn Tuấn – Chủ tịch HĐQT PC1 và ông Vũ Ánh Dương – Thành viên HĐQT kiêm Tổng Giám đốc cùng bị điều tra về các hành vi “vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng” và “tham ô tài sản”.
Các lãnh đạo khác gồm ông Nguyễn Minh Đề (Phó tổng giám đốc PC1, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Cột thép Đông Anh), bà Trần Thị Minh Việt (Kế toán trưởng), ông Võ Hồng Quang và ông Đặng Quốc Trường (Phó Tổng giám đốc) đều bị áp dụng biện pháp tạm giam. Ngay cả ông Trịnh Ngọc Anh (Phó Tổng giám đốc PC1, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Khoáng sản Tấn Phát) cũng không đứng ngoài vòng lao lý với cáo buộc vi phạm quy định kế toán. Việc toàn bộ bộ máy điều hành cốt lõi của một tập đoàn xây lắp điện bị bắt giữ cùng một thời điểm đã tạo nên một cú sốc chưa từng có đối với cộng đồng cổ đông và các nhà thầu trên thị trường.
Cú sốc niềm tin của giới đầu tư và bài học đắt giá về rủi ro nhân sự cấp cao
Điểm chung của các vụ án kinh tế lớn từ đầu năm đến nay là các bị can đều là những nhân vật có tầm ảnh hưởng sâu rộng, gắn bó hàng thập kỷ và được coi là “linh hồn” của doanh nghiệp. Tại PC1, ông Trịnh Văn Tuấn (sinh năm 1962) là một kỹ sư điện, Thạc sĩ Quản trị kinh doanh với hơn 20 năm cống hiến, đi lên từ vị trí nhân viên trước khi trở thành Chủ tịch HĐQT từ năm 2010.
Sự sụp đổ của một tượng đài ngành xây lắp điện như ông Tuấn hay sự biến động tại Đức Giang của cha con ông Đào Hữu Huyền đã giáng một đòn mạnh vào tâm lý của các nhà đầu tư cá nhân lẫn các quỹ tài chính lớn. Tương tự, tại ACV, ông Vũ Thế Phiệt (sinh năm 1973) là người có thâm niên từ năm 1995 trong ngành hàng không, từng kinh qua chức Giám đốc Sân bay Nội Bài trước khi lên ghế Chủ tịch HĐQT vào tháng 9/2024. Việc những nhà quản trị dày dặn kinh nghiệm vướng vào lao lý vì các hành vi trục lợi, nhận tiền hay lập sổ sách hai hệ thống đã phơi bày lỗ hổng cực lớn trong cơ chế kiểm soát quyền lực nội bộ của các công ty đại chúng.
Sự xáo trộn thượng tầng ngay lập tức buộc các doanh nghiệp phải kích hoạt quy trình ứng phó khẩn cấp để duy trì hoạt động vận hành bình thường và xoa dịu thị trường. Tại ACV, ngay sau khi các bê bối đấu thầu bị phát giác vào cuối tháng 2/2026, doanh nghiệp này đã phải vội vàng công bố thông tin cử ông Lê Văn Khiên – Thành viên HĐQT – kiêm nhiệm Người đại diện pháp luật kể từ ngày 25/2 nhằm thay thế vị trí trống của ông Vũ Thế Phiệt.
Trong khi đó, phía Vinaconex cũng lập tức thực hiện công bố thông tin bất thường tới Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam và Sở Giao dịch Chứng khoán TPHCM (HOSE) theo đúng quy định pháp luật, đồng thời đại diện doanh nghiệp lên tiếng khẳng định các nội dung công bố hoàn toàn đúng sự thật và cam kết chịu trách nhiệm trước pháp luật.
Nhìn từ góc độ thị trường tài chính, chuỗi sự kiện này gửi đi một thông điệp đanh thép từ các cơ quan quản lý Nhà nước về quyết tâm làm sạch môi trường kinh doanh, không có “vùng cấm” và không có ngoại lệ, kể cả đối với các doanh nghiệp tư nhân lớn hay các tổng công ty nhà nước nắm giữ hạ tầng trọng điểm. Đối với các doanh nghiệp niêm yết, đây là bài học đắt giá về việc thắt chặt hệ thống kiểm toán nội bộ, rà soát lại tính minh bạch trong quy trình đấu thầu dự án và loại bỏ hoàn toàn các dòng tiền ngoài sổ sách.
Giới phân tích nhận định, dòng tiền trên thị trường chứng khoán trong thời gian tới sẽ có sự phân hóa mạnh mẽ, nơi các doanh nghiệp tập trung vào quản trị rủi ro nghiêm túc và có cơ chế giám sát ban điều hành minh bạch mới là nơi trú ẩn an toàn cho các nhà đầu tư.
