0
0
Xung đột Trung Đông gây gián đoạn các tuyến hàng hải huyết mạch, khiến tàu hàng phải đổi hướng qua mũi Hảo Vọng. Hệ quả là chi phí vận tải, bảo hiểm tăng vọt, tạo áp lực đa tầng lên giá thành hàng hóa và hoạt động xuất nhập khẩu của doanh nghiệp Việt Nam.
Trong bối cảnh địa chính trị tại khu vực Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp, chuỗi cung ứng hàng hóa toàn cầu đang phải đối mặt với những thách thức nghiêm trọng về cả chi phí lẫn thời gian vận hành. Tại hội nghị về tác động của xung đột Trung Đông diễn ra sáng 21/3 tại TP.HCM, các chuyên gia và đại diện hiệp hội ngành hàng đã đưa ra những số liệu cụ thể cho thấy áp lực tài chính đang đè nặng lên hệ thống doanh nghiệp Việt Nam.
Việc các hãng tàu lớn đồng loạt thay đổi lộ trình để đảm bảo an toàn không chỉ là một giải pháp tình thế về mặt kỹ thuật mà đã trở thành một biến số kinh tế tác động trực tiếp đến giá thành sản phẩm và năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu trên các tuyến đường biển quốc tế.
Khu vực Trung Đông vốn được coi là điểm nghẽn chiến lược, nơi trung chuyển khoảng 25% lượng dầu thô thế giới cùng một khối lượng lớn hàng hóa thiết yếu. Khi xung đột leo thang, các đơn vị vận tải biển hàng đầu như MSC hay Maersk buộc phải từ bỏ lộ trình ngắn nhất qua kênh đào Suez để vòng qua mũi Hảo Vọng thuộc Nam Phi.
Sự thay đổi này khiến hành trình vận chuyển kéo dài gấp đôi, thậm chí gấp ba lần so với trước đây. Hệ quả trực tiếp là chi phí vận hành bị đẩy lên theo mô hình “đa tầng”. Cụ thể, cước vận tải biển đã ghi nhận mức tăng từ 54% đến 72%, trong khi phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh tăng đột biến từ 2 đến 4 lần. Đối với một tàu hàng cỡ lớn, chi phí bảo hiểm có thể chạm ngưỡng 1 triệu USD, chưa kể đến việc tìm kiếm đơn vị cung cấp dịch vụ bảo hiểm trong vùng xung đột hiện nay là rất khó khăn.
Hệ lụy đa tầng từ sự gián đoạn tuyến hàng hải huyết mạch
Sự gián đoạn tại các tuyến đường biển không chỉ dừng lại ở phí vận chuyển mà còn nhanh chóng lan tỏa sang thị trường năng lượng và mặt bằng giá cả nội địa. Theo dữ liệu từ cơ quan chức năng tại TP.HCM, giá xăng dầu trong nước đã có những đợt điều chỉnh mạnh. Tính đến kỳ điều hành ngày 19/3, giá xăng RON 95 đã vượt ngưỡng 30.000 đồng/lít, tăng khoảng 60% so với thời điểm cuối tháng 2.
Do nhiên liệu chiếm tỷ trọng từ 30% đến 40% trong cơ cấu chi phí vận tải, giá xăng dầu leo thang đã đẩy cước phí tăng 18% ở đường thủy và từ 10% đến 30% ở đường bộ. Khi nhóm xăng dầu và gas chiếm khoảng 7,4% trong rổ tính chỉ số giá tiêu dùng (CPI), áp lực lạm phát đang trở nên hiện hữu, gây tác động lan tỏa đến toàn bộ nền kinh tế.
Khảo sát thực tế từ Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) trong nửa đầu tháng 3 cho thấy, có tới 89% doanh nghiệp tham gia khảo sát xác nhận bị ảnh hưởng từ mức độ trung bình đến nghiêm trọng. Những khó khăn lớn nhất được ghi nhận bao gồm việc chi phí tăng cao khó dự báo, thời gian giao hàng không đảm bảo và rủi ro vi phạm các cam kết hợp đồng với đối tác quốc tế.
Các ngành hàng phụ thuộc lớn vào nguồn cung nhập khẩu hoặc có kim ngạch xuất khẩu cao đang đứng trước những phép tính kinh tế đầy rủi ro. Điển hình như ngành kinh doanh khí hóa lỏng, khi các nguồn cung chính từ Trung Đông tạm ngừng, doanh nghiệp buộc phải tìm kiếm nguồn thay thế từ Mỹ với thời gian vận chuyển kéo dài lên 45 ngày và chi phí vận tải tăng từ 50% đến 70%.
Đối với ngành dệt may, áp lực xuất hiện ở cả hai đầu của chuỗi giá trị. Chi phí nguyên liệu đầu vào tăng từ 8% đến 18%, đồng thời cước vận chuyển mỗi container hàng xuất khẩu sang các thị trường trọng điểm như Mỹ hay EU tăng thêm từ 4.000 đến 5.000 USD.
Trong khi đó, sức mua tại các thị trường này lại có dấu hiệu suy giảm, khiến doanh nghiệp rơi vào tình thế chi phí sản xuất tăng nhưng giá bán khó điều chỉnh tương ứng. Các lĩnh vực khác như bao bì và nông nghiệp cũng ghi nhận tình trạng tương tự khi giá nguyên liệu biến động tỷ lệ thuận với giá dầu toàn cầu, trong khi nhu cầu tiêu dùng phục hồi chậm hơn dự kiến.
Trước những biến động khó lường, các chỉ số kinh tế vĩ mô bắt đầu cho thấy những dấu hiệu chững lại. Tại các trung tâm kinh tế lớn, dù mục tiêu tăng trưởng dài hạn vẫn được giữ vững, nhưng dự báo về xuất khẩu và sản xuất công nghiệp đã phải điều chỉnh theo hướng thận trọng hơn. Để ứng phó với tình hình, các doanh nghiệp đang buộc phải tái cấu trúc phương thức vận hành.
Một trong những giải pháp được áp dụng rộng rãi là chia nhỏ đơn hàng, đa dạng hóa phương thức và tuyến đường vận tải để giảm thiểu rủi ro tập trung. Việc đàm phán lại các điều kiện giao hàng quốc tế (Incoterms) cũng được chú trọng nhằm phân định rõ trách nhiệm và chi phí phát sinh trong các tình huống bất khả kháng.
Khía cạnh pháp lý cũng trở thành ưu tiên hàng đầu trong quản trị rủi ro. Việc rà soát kỹ lưỡng các điều khoản hợp đồng, đặc biệt là điều khoản về bảo hiểm và các tình huống ngoài dự kiến, giúp đơn vị chủ động hơn khi có tranh chấp phát sinh. Các tổ chức trọng tài thương mại đã tham gia sâu hơn vào việc hỗ trợ doanh nghiệp cập nhật chính sách và xử lý các vấn đề pháp lý phức tạp.
Việc đẩy mạnh chuyển đổi số để theo dõi lộ trình hàng hóa theo thời gian thực và tối ưu hóa quy trình quản trị kho bãi cũng được triển khai nhằm tiết giảm các loại phụ phí phát sinh. Những diễn biến tại Trung Đông hiện đang thúc đẩy quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, buộc các bên liên quan phải duy trì sự linh hoạt và liên tục cập nhật các kịch bản ứng phó phù hợp với tình hình thực tế.
Nguồn: Tổng hợp
