0
0
Điện hạt nhân đang được “xem xét lại” tại Đông Nam Á, khi các quốc gia trong khu vực chuẩn bị đáp ứng nhu cầu năng lượng tăng vọt trong cuộc cạnh tranh thu hút các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI).
Nhiều quốc gia Đông Nam Á đang khôi phục các kế hoạch điện hạt nhân từng bị “đóng băng”, đồng thời đặt ra các mục tiêu đầy tham vọng. Nếu theo đuổi các kế hoạch này, gần một nửa khu vực có thể sở hữu năng lượng hạt nhân vào thập niên 2030. Ngay cả những quốc gia chưa có kế hoạch cụ thể cũng đã phát tín hiệu quan tâm.
Đông Nam Á cho đến nay chưa từng sản xuất một kilowatt điện hạt nhân nào, dù tham vọng phát triển năng lượng nguyên tử đã tồn tại từ lâu. Tuy nhiên, điều đó có thể sớm thay đổi khi áp lực giảm phát thải gây biến đổi khí hậu gia tăng, trong khi nhu cầu điện tiếp tục tăng mạnh.
Theo các nhà phân tích, cuộc chiến tại Iran đang làm lộ rõ mức độ dễ tổn thương của nguồn cung năng lượng châu Á, qua đó làm tăng tính cấp bách trong việc tìm kiếm các giải pháp thay thế dầu và khí đốt tại Đông Nam Á.
Đà tăng mạnh của giá dầu thô do xung đột leo thang cũng thúc đẩy các quốc gia tăng tốc kế hoạch hạt nhân, theo bà Alvie Asuncion-Astronomo thuộc Viện Nghiên cứu Hạt nhân Philippines.
Trong tuần này, Việt Nam và Nga đã thúc đẩy một thỏa thuận điện hạt nhân, trong bối cảnh lo ngại về an ninh năng lượng trong khu vực gia tăng. Ở Nam Á, Bangladesh đang chạy đua đưa nhà máy điện hạt nhân mới (cũng do Nga hỗ trợ) vào vận hành để giải quyết tình trạng thiếu điện.
Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Đông Nam Á sẽ chiếm khoảng 1/4 mức tăng trưởng nhu cầu năng lượng toàn cầu vào năm 2035. Một phần nguyên nhân là hơn 2.000 trung tâm dữ liệu tại Indonesia, Malaysia, Singapore, Thái Lan, Việt Nam và Philippines, theo tổ chức nghiên cứu Ember.
Con số này dự kiến còn tăng mạnh khi nhiều trung tâm dữ liệu mới đang được lên kế hoạch.
Xu hướng này thể hiện rõ nhất tại Malaysia, quốc gia đặt mục tiêu trở thành trung tâm điện toán AI của Đông Nam Á, đồng thời thu hút đầu tư và sự quan tâm từ các “ông lớn” công nghệ như Microsoft, Google và Nvidia.
Sự trở lại của điện hạt nhân tại Đông Nam Á cũng phản ánh xu hướng toàn cầu.
Gần 40 quốc gia — bao gồm Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc — đã tham gia nỗ lực toàn cầu nhằm tăng gấp ba công suất điện hạt nhân lắp đặt vào năm 2050. Theo Hiệp hội Hạt nhân Thế giới, Đông Nam Á sẽ đóng góp gần 1/4 trong tổng công suất 157 gigawatt dự kiến từ các quốc gia “mới gia nhập” lĩnh vực hạt nhân vào giữa thế kỷ.
Ông King Lee của hiệp hội nhận định: “Động lực phát triển năng lượng hạt nhân tại Đông Nam Á đang trở nên nghiêm túc hơn, mới mẻ hơn và ngày càng mạnh mẽ hơn.”
Đông Nam Á tái khởi động với điện hạt nhân
Năm trong số 11 quốc gia thành viên ASEAN – Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Việt Nam và Philippines – đang theo đuổi điện hạt nhân.
Việt Nam đang xây dựng hai nhà máy điện hạt nhân với sự hỗ trợ của tập đoàn nhà nước Nga Rosatom. Thủ tướng Phạm Minh Chính gọi đây là các “dự án chiến lược, có ý nghĩa quốc gia”. Luật năng lượng nguyên tử sửa đổi của Việt Nam đã có hiệu lực từ tháng 1.
Indonesia đã đưa điện hạt nhân vào kế hoạch năng lượng mới từ năm ngoái, đặt mục tiêu xây dựng hai lò phản ứng mô-đun nhỏ vào năm 2034. Giới chức nước này cho biết Canada và Nga đã đưa ra đề xuất hợp tác chính thức, và nhiều quốc gia khác sẽ sớm theo sau.
Thái Lan đặt mục tiêu bổ sung 600 megawatt công suất điện hạt nhân vào năm 2037, coi đây là “giải pháp đầy tiềm năng” để cung cấp đủ điện sạch với chi phí hợp lý.
Các quốc gia chưa có kế hoạch cụ thể cũng bắt đầu quan tâm.
Campuchia thể hiện sự cởi mở với điện hạt nhân trong chiến lược quốc gia mới nhất, còn Singapore đã công bố kế hoạch nghiên cứu tiềm năng phát triển năng lượng nguyên tử.
Ngay cả Brunei — quốc gia giàu dầu khí — cũng cho biết với Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) rằng họ đang “thận trọng khám phá” điện hạt nhân.
Trung tâm dữ liệu AI thúc đẩy kế hoạch hạt nhân của Malaysia
Các trung tâm dữ liệu phục vụ AI đang là động lực chính khiến nhu cầu điện tăng mạnh tại Đông Nam Á. Theo IEA, một trung tâm dữ liệu AI tiêu chuẩn tiêu thụ lượng điện tương đương 100.000 hộ gia đình.
Malaysia hiện có hơn 500 trung tâm dữ liệu đang vận hành, khoảng 300 đang xây dựng và hơn 1.100 trung tâm khác đang được lên kế hoạch, theo Ember. Quốc gia này đã khởi động lại chương trình hạt nhân vào năm ngoái và đặt mục tiêu đưa điện hạt nhân vào vận hành từ năm 2031.
Bà Zayana Zaikariah từ Viện Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (Malaysia) cho biết nhiều ngành công nghiệp đang mở rộng tại nước này, từ trung tâm dữ liệu, bán dẫn đến khai khoáng — tất cả đều đòi hỏi năng lượng.
Mỹ cũng đang hỗ trợ tiến trình này. Ngoại trưởng Marco Rubio đã ký thỏa thuận hợp tác với Malaysia năm ngoái, gọi đây là “tín hiệu cho thế giới” về khả năng hợp tác hạt nhân dân sự. Tổng thống Donald Trump cũng coi điện hạt nhân là giải pháp đáp ứng nhu cầu của các trung tâm dữ liệu, và đã yêu cầu tăng gấp bốn công suất điện hạt nhân của Mỹ trong vòng 25 năm.
Theo bà Amalina Anuar từ Viện ISEAS-Yusof Ishak (Singapore), động lực lần này mạnh hơn các nỗ lực trước đây, một phần do trữ lượng dầu khí của Malaysia có hạn.
Theo Ember, nhiên liệu hóa thạch hiện vẫn chiếm 81% sản lượng điện của Malaysia, trong khi năng lượng mặt trời và gió chỉ chiếm 2%.
Bà Dinita Setyawati nhận định: “Quá trình khử carbon của Malaysia là cấp bách và mang tính sống còn khi nhu cầu từ AI và trung tâm dữ liệu tăng mạnh. Tuy nhiên, lựa chọn điện hạt nhân cần được tiếp cận một cách thận trọng.”
Rủi ro của điện hạt nhân vẫn hiện hữu
Theo Hiệp hội Hạt nhân Thế giới, công suất điện hạt nhân toàn cầu có thể tăng hơn gấp ba, lên khoảng 1.446 gigawatt vào năm 2050 nếu các lò phản ứng hiện tại tiếp tục hoạt động và các chính phủ thực hiện đúng cam kết.
Hiện có hơn 400 lò phản ứng hạt nhân tại khoảng 30 quốc gia, sản xuất khoảng 380 gigawatt điện, tương đương 4,5%–10% tổng năng lượng toàn cầu, theo IAEA và IEA.
Tuy nhiên, các lo ngại về an toàn, chất thải và chuỗi cung ứng vẫn tồn tại. Sự phản đối của công chúng từng bùng phát sau các thảm họa hạt nhân như Chernobyl disaster và Fukushima nuclear disaster. Dù vậy, ngay cả Nhật Bản — quốc gia từng đóng cửa toàn bộ nhà máy sau sự cố Fukushima — hiện cũng đang tái khởi động các lò phản ứng.
Bà Bridget Woodman từ tổ chức Zero Carbon Analytics cho rằng khi thế giới ngày càng lệch khỏi mục tiêu khí hậu, điện hạt nhân có thể trở nên hấp dẫn hơn một cách “đánh lừa”, so với các lựa chọn ít rủi ro hơn như năng lượng tái tạo.
Các quốc gia Đông Nam Á “đang cân nhắc xây dựng ngành công nghiệp hạt nhân từ con số 0” cần tính đến “khả năng xảy ra tai nạn”, bà nói.
Philippines là quốc gia trong khu vực có mức độ tiếp cận năng lượng nguyên tử lớn nhất, khi từng xây dựng một nhà máy điện hạt nhân từ thập niên 1970 nhưng chưa bao giờ đưa vào vận hành.
Cơ quan quản lý năng lượng nguyên tử mới được thành lập năm ngoái được kỳ vọng sẽ “mở đường cho việc tích hợp điện hạt nhân”, theo giới chức Philippines. Quốc gia này đặt mục tiêu năm 2032 và đã phê duyệt lộ trình thu hút nhà đầu tư vào tháng 2.
Bà Asuncion-Astronomo cho biết: “Chúng tôi không kỳ vọng điện hạt nhân sẽ rẻ ngay từ đầu. Nhưng về dài hạn, nó sẽ cải thiện độ tin cậy, an ninh, tính tự chủ năng lượng và cuối cùng là chi phí.”
Bà nhấn mạnh: “Xung đột đang diễn ra tại Trung Đông cho thấy rõ sự biến động mạnh của chi phí nhiên liệu hóa thạch và sự bất ổn của nguồn cung. Điện hạt nhân là một giải pháp thay thế giúp tăng cường tự chủ năng lượng.”
Theo: AP
