0
0
Chính sách miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong vòng 3 năm dành cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa đang nhận được sự quan tâm lớn từ các đại biểu Quốc hội. Trong đó, thời điểm bắt đầu tính ưu đãi được đánh giá là yếu tố cốt lõi quyết định tính thực chất của chính sách hỗ trợ này.
Bất cập về mốc thời gian tính ưu đãi thuế và yêu cầu thống nhất hệ thống pháp luật
Theo nội dung dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, các doanh nghiệp nhỏ và vừa được đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong thời hạn 3 năm, tính từ ngày được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu. Tuy nhiên, quy định này đang bộc lộ những điểm chưa hợp lý trong quá trình áp dụng thực tế đối với khối doanh nghiệp mới thành lập.
Tại Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ Nhất khóa XVI, đại biểu Trần Văn Lâm thuộc Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Bắc Ninh đã đề nghị nghiên cứu lại mốc thời gian nêu trên. Việc tính thời hạn ưu đãi ngay từ ngày đăng ký doanh nghiệp có thể dẫn đến tình trạng khoảng thời gian miễn thuế bắt đầu vận hành ngay cả khi cơ sở kinh doanh chưa phát sinh thu nhập chịu thuế.
Đối với các đơn vị mới gia nhập thị trường, đặc biệt là những cơ sở phải dành nhiều thời gian đầu tư xây dựng nhà xưởng, mua sắm máy móc thiết bị, tìm kiếm thị trường hoặc hoàn thiện sản phẩm, thời điểm tạo ra lợi nhuận thường cách khá xa ngày cấp phép thành lập. Do đó, nếu áp dụng mốc thời gian đăng ký, một phần thời gian miễn thuế sẽ trôi qua trước khi doanh nghiệp phát sinh nghĩa vụ tài chính thực tế.
Giải pháp được đưa ra là chuyển mốc tính thời gian miễn thuế sang năm đầu tiên doanh nghiệp thực sự phát sinh thu nhập chịu thuế. Đề xuất điều chỉnh kỹ thuật này nhằm mục đích bảo đảm chính sách hỗ trợ đi đúng vào giai đoạn doanh nghiệp đã bắt đầu tạo ra doanh thu và lợi nhuận.
Liên quan đến tính đồng bộ của chính sách, quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 3 năm cho doanh nghiệp nhỏ và vừa đăng ký lần đầu hiện đã được triển khai theo Nghị quyết số 198/2025/QH15 và Nghị định số 20/2026/NĐ-CP. Theo cơ chế hiện hành, thời gian miễn thuế được tính liên tục từ năm đầu tiên doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận.
Đại biểu Lã Thanh Tân thuộc Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc rà soát để bảo đảm tính thống nhất giữa các văn bản. Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể đưa ra các nguyên tắc, định hướng chung, nhưng phương pháp tính và thời điểm hưởng ưu đãi thuế cần phải bảo đảm sự đồng bộ tuyệt đối với pháp luật về thuế chuyên ngành.
Phân tầng mức độ ưu đãi thuế nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách
Bên cạnh mốc thời gian khởi điểm, diện đối tượng thụ hưởng chính sách cũng là nội dung nhận được nhiều ý kiến phân tích. Đại biểu Nguyễn Văn Huy thuộc Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên đề xuất cần cân nhắc quy định miễn thuế 3 năm theo hướng tập trung, đúng đối tượng, đi kèm các điều kiện cụ thể để đo lường hiệu quả thực tế.
Nhu cầu hỗ trợ tài chính của các nhóm doanh nghiệp trên thị trường có sự khác biệt rất rõ ràng. Nhóm doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp công nghệ cao hay doanh nghiệp sản xuất tham gia vào chuỗi cung ứng có đặc thụ hoạt động hoàn toàn khác với các đơn vị kinh doanh thương mại, dịch vụ thông thường.
Việc áp dụng một cơ chế ưu đãi thuế cào bằng cho toàn bộ các doanh nghiệp nhỏ và vừa mới thành lập có thể gây ra áp lực chi phí rất lớn cho ngân sách nhà nước, trong khi hiệu quả mang lại cho các ngành kinh tế mũi nhọn lại chưa đạt mức tương xứng. Do đó, chính sách hỗ trợ cần được phân tầng dựa trên các tiêu chí như lĩnh vực ưu tiên, chuyển đổi số, sản xuất xanh, mức độ tham gia chuỗi giá trị hoặc khả năng giải quyết việc làm cho người lao động.
Đồng thời, cơ quan quản lý cũng cần thiết lập các hàng rào kỹ thuật nhằm ngăn chặn hành vi lợi dụng chính sách ưu đãi. Việc thiếu các điều kiện kiểm soát chặt chẽ có thể dẫn đến rủi ro các đơn vị cố tình chia, tách doanh nghiệp hoặc chuyển toàn bộ hoạt động sang các pháp nhân mới thành lập chỉ nhằm mục đích nối dài thời gian hưởng ưu đãi thuế từ nhà nước.
Những thảo luận xung quanh dự án luật cho thấy tầm nhìn chính sách đang có sự chuyển dịch quan trọng từ việc cấp ưu đãi rộng rãi sang việc tạo dựng năng lực phát triển thực chất cho cộng đồng doanh nghiệp. Ưu đãi thuế cần được kết nối trực tiếp với các mục tiêu kinh tế vĩ mô như gia tăng dòng vốn đầu tư, đổi mới công nghệ và nâng cao năng suất lao động.
Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa dự kiến sẽ tiếp tục được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp diễn ra vào tháng 10/2026. Các góp ý chuyên sâu về thời điểm tính và phương thức áp dụng ưu đãi thuế sẽ là cơ sở quan trọng để cơ quan soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện văn bản trước khi trình thông qua.
