0
0
Báo cáo tài chính quý II/2026 của Công ty Chứng khoán MB (MBS) cho thấy một bức tranh rất tích cực. Lợi nhuận sau thuế đạt hơn 300 tỷ đồng, tăng 36% so với cùng kỳ; lũy kế 6 tháng đạt gần 600 tỷ đồng. Đáng chú ý hơn, dư nợ cho vay lần đầu tiên vượt 16.800 tỷ đồng, tương đương gần một nửa tổng tài sản và là mức cao nhất trong lịch sử hoạt động của doanh nghiệp.
Con số này phản ánh nhu cầu sử dụng đòn bẩy của nhà đầu tư vẫn ở mức rất cao, bất chấp thanh khoản thị trường đã hạ nhiệt so với giai đoạn sôi động đầu năm. Tuy nhiên, gần như cùng thời điểm lập kỷ lục về dư nợ cho vay, MBS lại bị Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xử phạt do phối hợp với tổ chức tín dụng cung cấp dịch vụ cho khách hàng vay tiền mua chứng khoán khi chưa được cơ quan quản lý chấp thuận bằng văn bản, đồng thời bị đình chỉ hoạt động này trong 2,5 tháng.
Đây không đơn thuần là câu chuyện của một doanh nghiệp.
Nó cho thấy một “tảng băng chìm” đang nổi lên trên thị trường chứng khoán Việt Nam: cuộc đua mở rộng nguồn vốn cho nhà đầu tư đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ và vượt ra ngoài khuôn khổ của hoạt động cho vay ký quỹ truyền thống.
Những năm gần đây, quy mô vốn của các công ty chứng khoán tăng rất nhanh. Hàng chục nghìn tỷ đồng vốn điều lệ mới được huy động thông qua phát hành cổ phiếu, trái phiếu hoặc vay vốn nước ngoài.
Khi nguồn vốn dồi dào hơn, hoạt động cho vay margin trở thành mảng kinh doanh đem lại lợi nhuận ổn định và có biên lợi nhuận hấp dẫn nhất đối với nhiều công ty chứng khoán.
Không khó để thấy bức tranh chung trên thị trường khi hàng loạt doanh nghiệp liên tục lập kỷ lục dư nợ cho vay qua từng quý. Margin không còn đơn thuần là dịch vụ hỗ trợ giao dịch mà đã trở thành một trong những động lực tăng trưởng lợi nhuận quan trọng nhất.
Nhưng khi “room” margin theo quy định và nguồn vốn của từng công ty có giới hạn, áp lực cạnh tranh buộc nhiều doanh nghiệp phải tìm kiếm các mô hình cấp vốn mới.
Việc phối hợp với ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng để khách hàng có thêm nguồn tiền đầu tư là một trong những mô hình được nhiều doanh nghiệp nghiên cứu. Về bản chất, đây là cách mở rộng sức mua cho nhà đầu tư ngoài phạm vi dịch vụ margin truyền thống. Nếu được quản lý chặt chẽ, đây có thể là một sản phẩm tài chính hữu ích. Tuy nhiên, khi triển khai trước khi hoàn thiện các điều kiện pháp lý hoặc thiếu sự giám sát đầy đủ, rủi ro sẽ không còn dừng ở phạm vi một doanh nghiệp.
Những cảnh báo đã bắt đầu xuất hiện. Thực tế, MBS không phải trường hợp duy nhất gần đây bị xử phạt liên quan đến hoạt động cho vay. Chứng khoán Bảo Việt (BVSC) và Chứng khoán Dầu khí (PSI) cũng bị xử phạt vì cho khách hàng giao dịch ký quỹ vượt quá sức mua hiện có. Trước đó là hàng loạt CTCK khác. Các mức xử phạt không quá lớn nếu so với quy mô lợi nhuận của doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi nhiều công ty chứng khoán cùng xuất hiện các vi phạm liên quan đến cấp tín dụng cho nhà đầu tư, điều đó cho thấy áp lực cạnh tranh trong mảng margin đang ngày càng gay gắt.
Nếu cuộc đua này tiếp tục leo thang, các công ty có thể đối mặt với cám dỗ nới lỏng tiêu chuẩn quản trị rủi ro nhằm giữ chân khách hàng hoặc mở rộng thị phần. Đây chính là điều mà nhiều thị trường chứng khoán từng trải qua trước các giai đoạn điều chỉnh mạnh.
Không chỉ là câu chuyện của từng công ty. Điều đáng quan tâm hơn nằm ở rủi ro hệ thống. Đòn bẩy tài chính luôn có hai mặt. Trong giai đoạn thị trường tăng, margin góp phần gia tăng thanh khoản, thúc đẩy giao dịch và cải thiện hiệu quả sử dụng vốn.
Nhưng khi thị trường đảo chiều, lượng margin lớn có thể tạo ra các đợt bán giải chấp dây chuyền, khuếch đại biến động giá và làm gia tăng tâm lý hoảng loạn. Nếu xuất hiện thêm các nguồn tín dụng ngoài margin truyền thống nhưng chưa được thống kê đầy đủ hoặc chưa nằm trong phạm vi giám sát thống nhất, cơ quan quản lý sẽ gặp khó khăn trong việc đánh giá chính xác mức độ rủi ro của toàn hệ thống.
Đó cũng là lý do nhiều thị trường phát triển luôn coi việc giám sát đòn bẩy tài chính là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất nhằm đảm bảo ổn định thị trường vốn.
Thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô vốn hóa, thanh khoản và số lượng nhà đầu tư đều tăng mạnh. Nhu cầu về các sản phẩm tài chính mới là điều tất yếu. Tuy nhiên, sự đổi mới chỉ có ý nghĩa khi đi cùng khuôn khổ pháp lý đầy đủ và cơ chế giám sát hiệu quả.
Trong dài hạn, điều thị trường cần không chỉ là nhiều nguồn vốn hơn, mà còn là sự minh bạch về quy mô đòn bẩy, khả năng giám sát các sản phẩm tín dụng mới và một sân chơi bình đẳng giữa các công ty chứng khoán.
Kỷ lục dư nợ margin của MBS có thể chỉ là một con số trong mùa báo cáo tài chính. Nhưng việc doanh nghiệp này đồng thời bị xử phạt về hoạt động phối hợp cho vay với tổ chức tín dụng lại là lời nhắc rằng phía dưới những con số tăng trưởng vẫn còn những “tảng băng chìm” cần được nhận diện.
Khi mục tiêu nâng hạng thị trường và phát triển bền vững đang được đặt lên hàng đầu, kiểm soát rủi ro từ đòn bẩy tài chính không còn là câu chuyện của riêng từng công ty chứng khoán, mà là yêu cầu đối với toàn bộ hệ thống thị trường vốn.
