0
0
Cổ phiếu ngân hàng trở thành tâm điểm, đối mặt “bàn cân” khu vực. Thách thức về room ngoại và chuẩn IFRS đòi hỏi nỗ lực cải cách để định giá lại.
Quyết định của FTSE Russell vào ngày 8/10/2025 về việc nâng hạng thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam từ cận biên lên mới nổi thứ cấp, có hiệu lực từ ngày 21/9/2026, là một dấu mốc lịch sử.
Đây không chỉ là sự ghi nhận nỗ lực cải cách của Việt Nam mà còn mở ra một chương mới cho dòng vốn ngoại, trong đó nhóm cổ phiếu ngân hàng với đặc thù riêng biệt được dự báo sẽ đóng vai trò tiên phong. Bà Trần Thị Khánh Hiền, Giám đốc Khối Nghiên cứu tại Công ty Chứng khoán MB (MBS), đã chia sẻ góc nhìn sâu sắc về tác động của sự kiện này đối với ngành ngân hàng, cùng những thách thức và cơ hội đi kèm.
Tác động toàn diện và vai trò dẫn dắt của cổ phiếu ngân hàng
Việc nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp mang lại ba tác động rõ rệt và tích cực. Thứ nhất, nó mở đường cho một lượng lớn dòng vốn ngoại mới đổ vào TTCK Việt Nam, đặc biệt là từ các quỹ chủ động và thụ động, những quỹ trước đây bị giới hạn bởi tiêu chí xếp hạng.
Theo ước tính từ JP Morgan, riêng dòng vốn thụ động sử dụng chỉ số FTSE Emerging Market All Cap có thể phân bổ khoảng 1,3 tỷ USD vào Việt Nam, chiếm tỷ trọng khoảng 0,34% chỉ số. Đáng chú ý, dư địa dòng vốn từ các quỹ chủ động được dự báo còn lớn hơn, có thể đạt từ 1-2 tỷ USD.
Thứ hai, chất lượng dòng vốn sẽ được cải thiện đáng kể. Dòng tiền hướng đến thị trường mới nổi thường có tính ổn định và dài hạn hơn so với thị trường cận biên, qua đó giúp giảm đáng kể tính biến động và nâng cao chất lượng vốn của Việt Nam về lâu dài.
Thứ ba, sự kiện nâng hạng tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong nước tiếp cận không chỉ nguồn vốn tài chính mà còn là các thương vụ chiến lược, từ đó nâng cao vị thế cạnh tranh và mở rộng thị phần ra toàn cầu. Đối với các doanh nghiệp chưa niêm yết, đây cũng là cơ hội để tối đa hóa nguồn vốn huy động và phát huy tiềm năng tăng trưởng.
Nhóm cổ phiếu ngân hàng, với vị thế đặc biệt trên TTCK Việt Nam, được kỳ vọng sẽ là tâm điểm thu hút dòng vốn ngoại sớm nhất và nhiều nhất. Ngành này chiếm tỷ trọng lớn, lên đến 32% tổng vốn hóa toàn thị trường, đi kèm với thanh khoản cao và sự minh bạch trong công bố thông tin (IR).
Vốn hóa lớn của nhóm ngành này cũng đồng nghĩa với việc chúng chiếm tỷ trọng lớn trong các rổ chỉ số quan trọng như VN30 và VNDiamond, tạo sự hấp dẫn cho xu hướng đầu tư vào các quỹ chỉ số (ETF) của nhà đầu tư nước ngoài. Bà Hiền nhấn mạnh, các cổ phiếu ngân hàng Việt Nam sẽ được các nhà đầu tư nước ngoài đặt lên bàn cân so sánh với các ngân hàng trong khu vực.
Sự so sánh này đã có cơ sở tích cực khi báo cáo của S&P Global Market Intelligence (23/6/2025) chỉ ra rằng có đến 6 ngân hàng Việt Nam lọt vào Top 10 xếp hạng hiệu quả hoạt động trong số 50 ngân hàng niêm yết lớn nhất Đông Nam Á, bao gồm LPBank, MBBank, Techcombank, TPBank, HDBank và ACB.
Các ngân hàng này thể hiện sự vượt trội ở các chỉ số quan trọng như Tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu bình quân (ROAE) và năng lực quản trị chi phí hoạt động (CIR). Điều này cho thấy tiềm năng định giá lại cổ phiếu ngân hàng Việt Nam trong tương quan với khu vực là rất lớn.
Những rào cản và giai đoạn thách thức định giá lại cổ phiếu ngân hàng
Mặc dù cơ hội là rộng mở, bà Hiền lưu ý rằng không phải tất cả các cổ phiếu ngân hàng đều được hưởng lợi như nhau. Hiện tại, có một số rào cản nhất định. Điển hình là việc room (tỷ lệ) sở hữu nước ngoài của một số ngân hàng lớn đã hết hoặc không còn nhiều.
Ngoài ra, việc chưa triển khai đầy đủ báo cáo tài chính theo Chuẩn mực Kế toán quốc tế (IFRS) và việc công bố thông tin chưa đảm bảo tính song ngữ cũng là những yếu tố hạn chế sự tham gia của dòng vốn ngoại mới. Do đó, các cổ phiếu ngân hàng còn nhiều dư địa room ngoại, đã hoặc đang triển khai Basel III, và có chất lượng công bố thông tin tốt sẽ có lợi thế hơn trong việc thu hút vốn và được định giá cao hơn.
Quá trình nâng hạng chính thức không phải là đích đến cuối cùng, mà chỉ là khởi đầu của một giai đoạn “thử thách”. Theo quy trình của FTSE Russell, việc nâng hạng thường đi kèm với một đánh giá giữa kỳ (interim review) nhằm kiểm tra tính bền vững của các cải cách.
Việt Nam, dù đã được công bố nâng hạng vào tháng 10/2025 và có hiệu lực từ tháng 9/2026, vẫn cần vượt qua đánh giá giữa kỳ vào tháng 3/2026 để xác nhận tiến độ cải thiện về khả năng tiếp cận nhà đầu tư quốc tế.
Đây là yêu cầu then chốt để đảm bảo việc tái phân loại diễn ra theo đúng kế hoạch. Lịch sử của các thị trường khác như Pakistan (nâng hạng 2017) và Kuwait (nâng hạng 2020) cho thấy quá trình này cần sự duy trì và hoàn thiện liên tục các tiêu chuẩn. Đối với Việt Nam, trọng tâm trong thời gian thử thách là nỗ lực tháo gỡ nút thắt trong việc triển khai cơ chế bù trừ trung tâm (CCP) và xử lý các hạn chế liên quan đến tỷ lệ sở hữu nước ngoài.
Nhận thức rõ tầm quan trọng của giai đoạn này, ngày 8/10/2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã ban hành Công điện số 192/CĐ-TTg, yêu cầu các bộ ngành liên quan triển khai hiệu quả Đề án nâng hạng TTCK Việt Nam. Trong đó, Bộ Tài chính được giao chủ trì việc hoàn thiện khung khổ pháp lý, cải cách hành chính và hiện đại hóa hạ tầng thị trường.
Đặc biệt, Ngân hàng Nhà nước được giao phối hợp để triển khai cơ chế CCP cho TTCK cơ sở vào đầu năm 2027, đảm bảo hệ thống bù trừ, thanh toán vận hành an toàn. Ngân hàng Nhà nước cũng cần nghiên cứu các sản phẩm phòng ngừa rủi ro ngoại hối và chỉ đạo các ngân hàng thương mại rút ngắn thời gian mở tài khoản đầu tư gián tiếp, tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho dòng vốn ngoại.
Ngoài ra, Chính phủ cũng yêu cầu rà soát danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện để đề xuất mở rộng hoặc dỡ bỏ giới hạn sở hữu nước ngoài, qua đó tăng cường sức hấp dẫn cho môi trường đầu tư.
Về lâu dài, Việt Nam cần tiếp tục cải thiện các tiêu chí về minh bạch thông tin như tăng cường công bố thông tin bằng tiếng Anh, chuyên nghiệp hóa công tác IR, và khuyến khích doanh nghiệp niêm yết áp dụng IFRS và các nguyên tắc quản trị theo chuẩn mực quốc tế, không chỉ để đáp ứng tiêu chí của FTSE mà còn hướng tới mục tiêu nâng hạng theo phân loại của MSCI trong tương lai.
