0
0
Chính phủ vừa trình Quốc hội cơ chế đặc biệt cho đường sắt cao tốc Bắc – Nam, bao gồm việc tách giải phóng mặt bằng thành dự án độc lập và mở rộng hình thức thu hút đầu tư tư nhân, nhằm đẩy nhanh tiến độ và huy động nguồn lực.
Dự án đường sắt cao tốc trên trục Bắc – Nam, một công trình trọng điểm quốc gia với quy mô đầu tư và tầm ảnh hưởng đặc biệt lớn, đang được Chính phủ khẩn trương hoàn thiện các cơ chế pháp lý nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho việc triển khai.
Trong một động thái quan trọng gần đây, Chính phủ đã trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội dự thảo Nghị quyết về một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt áp dụng cho dự án này, nhằm tháo gỡ những vướng mắc hiện hữu của hệ thống pháp luật đầu tư công và thúc đẩy tiến độ.
Tại tờ trình gửi cơ quan lập pháp, Chính phủ đã nêu rõ sự cần thiết của việc bổ sung các cơ chế đặc biệt do tính chất đặc thù của dự án. Đây là công trình có tổng mức đầu tư đặc biệt lớn, thời gian thực hiện kéo dài, công nghệ phức tạp và phạm vi ảnh hưởng rộng khắp, liên quan đến nhiều địa phương và lĩnh vực kinh tế – xã hội.
Do đó, việc áp dụng các quy định thông thường sẽ khó đảm bảo tiến độ và hiệu quả như kỳ vọng. Mục tiêu cốt lõi của các đề xuất là rút ngắn thời gian chuẩn bị và thu hút được nguồn lực đa dạng cho dự án đường sắt cao tốc.
Tách giải phóng mặt bằng để tăng tốc
Một trong hai cơ chế trọng tâm được Chính phủ đề xuất là tách nội dung bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và công tác di dời công trình điện có cấp điện áp từ 110 kV trở lên của dự án thành các dự án độc lập. Nguồn vốn cho các dự án thành phần độc lập này sẽ được bố trí từ ngân sách trung ương và địa phương.
Đề xuất này xuất phát từ thực tiễn triển khai các dự án hạ tầng lớn tại Việt Nam, khi khâu giải phóng mặt bằng thường là nút thắt gây chậm trễ nghiêm trọng nhất. Theo quy định hiện hành của Luật đầu tư công, việc tách phần bồi thường, hỗ trợ, tái định cư chỉ được thực hiện dưới hình thức một dự án thành phần, không phải một dự án độc lập. Do đó, việc tách thành dự án độc lập sẽ cần được Quốc hội xem xét quyết định.
Ưu điểm chính của việc tách thành dự án độc lập là cho phép các địa phương triển khai công tác giải phóng mặt bằng, bồi thường và tái định cư sớm hơn, thậm chí là song song với quá trình lập báo cáo nghiên cứu khả thi của dự án tổng thể.
Điều này giúp đẩy nhanh quá trình chuẩn bị đầu tư và rút ngắn đáng kể thời gian khởi công dự án, tạo tiền đề cho việc bàn giao mặt bằng sạch cho nhà đầu tư hoặc đơn vị thi công ngay khi dự án chính được phê duyệt. Cơ chế này được đánh giá là một giải pháp phù hợp đã có tiền lệ trong việc triển khai một số dự án quan trọng quốc gia khác, như dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành. Việc áp dụng cơ chế này sẽ tạo bước tiến quan trọng trong việc triển khai dự án hạ tầng giao thông chiến lược này.
Huy động tư nhân và cơ chế linh hoạt cho đường sắt cao tốc
Cơ chế đặc thù thứ hai mà Chính phủ trình bày liên quan đến việc mở rộng phương thức đầu tư cho dự án. Ban đầu, chủ trương đầu tư dự án được Bộ Chính trị và Quốc hội phê duyệt tại Nghị quyết số 172 theo hình thức đầu tư công. Tuy nhiên, sau khi nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân được ban hành, một số doanh nghiệp lớn đã bày tỏ sự quan tâm và đề xuất được tham gia đầu tư vào dự án đường sắt cao tốc.
Nhận thấy tiềm năng và sự cần thiết phải huy động nguồn lực ngoài ngân sách, Chính phủ đề xuất tạo điều kiện để khu vực tư nhân có thể tham gia vào dự án dưới các hình thức khác nhau, bên cạnh hình thức đầu tư công, điển hình là hình thức đối tác công tư (PPP).
Tuy nhiên, Nghị quyết 172 hiện tại chưa có cơ sở pháp lý đầy đủ cho các phương thức đầu tư ngoài ngân sách. Vì vậy, Chính phủ kiến nghị Quốc hội chấp thuận bổ sung hình thức đầu tư khác vào nghị quyết về chủ trương đầu tư dự án.
Song song với việc thu hút đầu tư tư nhân, Chính phủ cũng đưa ra đề xuất về một cơ chế điều chỉnh chính sách linh hoạt. Do quy mô đặc biệt lớn, công nghệ phức tạp và các yếu tố rủi ro không lường trước được, Chính phủ kiến nghị Quốc hội ủy quyền cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định việc bổ sung hoặc điều chỉnh các cơ chế đặc thù, đặc biệt cho dự án trong thời gian Quốc hội không họp.
Mục đích của đề xuất này là nhằm kịp thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai, đặc biệt là các vấn đề liên quan đến hỗ trợ tài chính, tín dụng hay miễn giảm thuế, nếu lựa chọn hình thức đầu tư ngoài ngân sách.
Tuy nhiên, trong quá trình thẩm tra, cơ quan chuyên môn của Quốc hội đã đưa ra ý kiến thận trọng về đề xuất ủy quyền thứ hai. Cơ quan thẩm tra dẫn lại quy định của Nghị quyết 172 và các nghị quyết khác của Quốc hội, cho rằng Quốc hội đã giao Chính phủ tổ chức lựa chọn hình thức đầu tư và nhà đầu tư.
Đồng thời báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định nếu có cơ chế, chính sách vượt thẩm quyền của Chính phủ. Do đó, việc đề xuất một cơ chế ủy quyền mới cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong trường hợp này có thể cần được cân nhắc thêm để đảm bảo tính đồng bộ và phù hợp với các quy định đã có.
Việc Chính phủ chủ động đề xuất và tìm kiếm các cơ chế đặc thù là bước đi cần thiết để hiện thực hóa dự án đường sắt cao tốc Bắc – Nam. Những đề xuất này cho thấy sự quyết tâm của Chính phủ trong việc giải quyết các rào cản pháp lý.
Nhằm đảm bảo dự án được triển khai đúng tiến độ, sử dụng hiệu quả nguồn vốn nhà nước, và tạo động lực thu hút nguồn vốn xã hội cho một trong những công trình hạ tầng quan trọng nhất của đất nước. Việc thông qua các cơ chế này sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc, giúp dự án sớm đi vào giai đoạn nghiên cứu khả thi và triển khai xây dựng.
