0
0
Thị trường năng lượng Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt lịch sử khi Chính phủ dự kiến thay đổi căn bản phương thức quản lý giá xăng dầu.
Thay vì cơ chế điều hành tập trung như trước đây, một Nghị định mới đang được soạn thảo nhằm thay thế các quy định cũ, hướng tới việc trao quyền tự quyết định giá bán cho các thương nhân đầu mối và hệ thống cửa hàng bán lẻ.
Đây được xem là nỗ lực quan trọng nhằm đưa mặt hàng xăng dầu vận hành theo đúng quy luật cung cầu của thị trường, đồng thời giảm bớt áp lực quản lý trực tiếp từ các cơ quan nhà nước.
Thay đổi phương thức điều hành và lộ trình tự chủ của doanh nghiệp
Tại hội nghị triển khai nhiệm vụ ngành công thương diễn ra vào ngày 16/1, đại diện Cục Quản lý và phát triển thị trường trong nước đã làm rõ lộ trình chuyển đổi này. Theo đó, vai trò của các bộ ngành sẽ có sự dịch chuyển mạnh mẽ từ “can thiệp trực tiếp” sang “giám sát và hậu kiểm”. Trong mô hình mới, các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu sẽ được phép tự kê khai và quyết định mức giá bán dựa trên chi phí đầu vào và chiến lược kinh doanh riêng biệt.
Các cơ quan quản lý nhà nước sẽ tập trung vào việc ban hành danh sách thương nhân đủ điều kiện, xây dựng quy định về kê khai giá và phối hợp điều hành quỹ bình ổn để ứng phó với các biến động cực đoan của thị trường quốc tế.
Để đảm bảo tính minh bạch và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong bối cảnh doanh nghiệp được tự chủ về giá, cơ quan quản lý sẽ mạnh tay áp dụng các biện pháp chế tài. Các hành vi trục lợi như không niêm yết giá công khai hoặc gian lận trong kê khai sẽ bị xử phạt nghiêm khắc. Đáng chú ý, một giải pháp công nghệ mang tính đột phá đang được xây dựng là ứng dụng bản đồ hạ tầng thương mại.
Hệ thống này sẽ cập nhật tọa độ của hơn 17.200 cây xăng trên toàn lãnh thổ Việt Nam dựa trên dữ liệu thời gian thực do chính doanh nghiệp báo cáo. Thông qua ứng dụng này, người dân có thể dễ dàng tra cứu, so sánh giá cả giữa các trạm xăng lân cận, xác định tình trạng còn hàng hay hết hàng, từ đó tạo ra áp lực cạnh tranh lành mạnh buộc các doanh nghiệp phải tối ưu hóa giá thành để thu hút khách hàng.
Thách thức về nguồn cung và tiêu chuẩn kỹ thuật đối với xăng sinh học
Bên cạnh câu chuyện về cơ chế giá, việc đảm bảo an ninh năng lượng để phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai chữ số trong năm nay cũng là một nhiệm vụ trọng tâm. Bộ Công Thương đã giao chỉ tiêu tổng nguồn cung xăng dầu tối thiểu cho năm 2026 lên tới 31,7 triệu m3/tấn. Các thương nhân đầu mối phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về việc sản xuất, nhập khẩu và cung ứng xuyên suốt cho toàn bộ hệ thống phân phối.
Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải có kế hoạch dự trữ bắt buộc khắt khe, tuyệt đối không được để xảy ra tình trạng đứt gãy nguồn cung hay gián đoạn bán lẻ, đặc biệt là tại các địa phương vùng sâu vùng xa. Sự phối hợp giữa chính quyền địa phương và doanh nghiệp cũng cần được thắt chặt để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho việc vận chuyển và lưu thông hàng hóa trên thị trường.
Một vấn đề kỹ thuật phát sinh đang gây ra sự lo ngại lớn trong cộng đồng doanh nghiệp là lộ trình triển khai xăng E10 trên toàn quốc từ ngày 1/6 tới. Đặc tính hóa học của loại xăng sinh học này là dễ bốc hơi, dẫn đến tình trạng tỷ lệ ethanol sụt giảm theo thời gian, biến xăng E10 thành các hỗn hợp có chỉ số thấp hơn như E7 hoặc E8. Theo các quy chuẩn kỹ thuật hiện hành, việc nồng độ ethanol không đạt chuẩn sẽ khiến mặt hàng này bị liệt vào danh sách “hàng giả”, gây ra những rủi ro pháp lý rất lớn cho người kinh doanh.
Hiệp hội xăng dầu Việt Nam đã bày tỏ sự trăn trở về tính công bằng khi doanh nghiệp có thể bị quy kết sai phạm do những đặc thù khách quan về lý tính của sản phẩm. Trước phản hồi này, các cơ quan về tiêu chuẩn đo lường chất lượng đang tích cực nghiên cứu để điều chỉnh các quy định sao cho phù hợp với thực tế, đảm bảo tính khoa học và hỗ trợ doanh nghiệp yên tâm hoạt động.
Nhìn lại năm vừa qua, với 54 kỳ điều hành giá đầy biến động và mức giảm sâu từ 6% đến 17% đối với nhiều mặt hàng xăng dầu vào cuối năm, thị trường đã cho thấy sự nhạy cảm cực lớn trước các tín hiệu kinh tế toàn cầu. Việc chuyển sang cơ chế tự quyết giá không chỉ là bước đi nhằm hiện đại hóa nền kinh tế mà còn là sự thừa nhận vai trò then chốt của doanh nghiệp trong việc điều tiết thị trường.
Tuy nhiên, để cơ chế này vận hành trơn tru, sự đồng bộ giữa chính sách quản lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và hệ thống giám sát công nghệ sẽ là những yếu tố quyết định sự thành bại trong giai đoạn tới.
