0
0
Nhằm giải quyết triệt để tình trạng ùn tắc giao thông và đáp ứng đồng bộ nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội của các địa phương, Bộ Xây dựng vừa chính thức gửi báo cáo lên Chính phủ đề xuất kế hoạch đầu tư mở rộng diện rộng các tuyến đường bộ cao tốc đang được khai thác theo phương án phân kỳ đầu tư.
Hiện nay, hạ tầng giao thông đường bộ, đặc biệt là hệ thống đường bộ cao tốc, đóng vai trò như mạch máu chính trong việc lưu thông hàng hóa và thúc đẩy phát triển kinh tế vùng miền. Tuy nhiên, việc một số tuyến đường được đầu tư phân kỳ trước đây đang bộc lộ những hạn chế lớn về mặt năng lực thông hành, gây ra hiện tượng cục bộ về ùn ứ và tiềm ẩn nguy cơ cao về mất an toàn giao thông khi lưu lượng phương tiện gia tăng nhanh chóng. Trước thực trạng đó, việc nâng cấp các tuyến đường này lên quy mô hoàn chỉnh là một đòi hỏi mang tính tất yếu và khách quan nhằm bảo đảm mạch máu giao thông quốc gia luôn thông suốt.
Theo báo cáo đánh giá tổng thể vừa được công bố, Bộ Xây dựng xác định tổng nhu cầu vốn sơ bộ để đầu tư, nâng cấp và mở rộng toàn bộ các tuyến cao tốc phân kỳ hiện nay lên quy mô hoàn chỉnh ước tính đạt khoảng gần 500.000 tỷ đồng. Đây là một con số áp lực tài chính rất lớn, đòi hỏi phải có những cơ chế cân đối vĩ mô toàn diện và lộ trình thực hiện cụ thể theo từng nhóm ưu tiên rõ rệt, trong bối cảnh nguồn lực phân bổ từ ngân sách nhà nước luôn phải đối mặt với nhiều áp lực chi tiêu công khác nhau cho các mục tiêu phát triển kinh tế toàn xã hội.
Ưu tiên dòng vốn đầu tư công nâng cấp dứt điểm các tuyến cao tốc hai làn xe
Trong cơ cấu tổng nguồn vốn mà Bộ Xây dựng đã tổng hợp báo cáo gửi Chính phủ, phân khúc các tuyến đường bộ cao tốc đang vận hành với quy mô phân kỳ hai làn xe được đánh giá là khu vực cấp bách nhất cần phải can thiệp kỹ thuật ngay lập tức. Tính toán sơ bộ từ các đơn vị chuyên môn cho thấy, tổng nhu cầu vốn để mở rộng nhóm cao tốc hai làn xe này lên quy mô hoàn chỉnh cần đạt con số hơn 80.000 tỷ đồng. Việc tập trung nguồn lực vào nhóm này sẽ mang lại hiệu quả tức thì trong việc xóa bỏ các nút thắt giao thông nguy hiểm.
Báo cáo ghi nhận thực tế hiện có năm tuyến cao tốc phân kỳ hai làn xe với tổng chiều dài khoảng 329km đang trong quá trình thực hiện các bước nâng cấp và xây dựng lên quy mô bốn làn xe hoàn chỉnh. Các dự án điển hình trong danh sách này bao gồm đoạn Cam Lộ – La Sơn, đoạn La Sơn – Hòa Liên, và đoạn Yên Bái – Lào Cai. Tổng mức đầu tư dịch vụ kỹ thuật và thi công xây lắp được phê duyệt cho nhóm năm dự án này đạt khoảng 17.669 tỷ đồng, hiện đang được các nhà thầu tập trung nhân lực và máy móc để đẩy nhanh tiến độ trên thực địa.
Bên cạnh các dự án đang trực tiếp triển khai thi công, thị trường hạ tầng giao thông cũng ghi nhận thêm sáu tuyến đường bộ cao tốc hai làn xe khác với tổng chiều dài chạy dọc các địa phương ước tính gần 300km. Các tuyến này đang được chính quyền các địa phương chủ động nghiên cứu, lập phương án đầu tư mở rộng lên quy mô bốn làn xe hoàn chỉnh, tiêu biểu có thể kể đến tuyến Thái Nguyên – Chợ Mới, tuyến Đồng Đăng – Trà Lĩnh, và tuyến Hòa Bình – Mộc Châu. Để hiện thực hóa mục tiêu dịch chuyển quy mô dòng xe, nhu cầu hỗ trợ vốn từ nguồn ngân sách Trung ương dành riêng cho các dự án này dự kiến cần bố trí khoảng 30.500 tỷ đồng.
Xuất phát từ các cân nhắc về tính an toàn sinh mạng của người tham gia giao thông cũng như việc xóa bỏ các điểm nghẽn kìm hãm phát triển kinh tế vùng, Bộ Xây dựng đã đưa ra kiến nghị mang tính định hướng rõ ràng gửi Chính phủ. Theo đó, cơ quan quản lý nhà nước đề xuất ưu tiên tối đa việc nâng cấp dứt điểm toàn bộ các tuyến cao tốc hai làn xe lên quy mô hoàn chỉnh trước mắt. Lý do được đưa ra là việc chậm trễ mở rộng các tuyến này không chỉ làm gia tăng chi phí logistics xã hội mà còn biến các hành lang kinh tế trọng điểm thành những điểm đen giao thông khi mật độ phương tiện vượt quá ngưỡng chịu tải thiết kế.
Nhận định về phương thức huy động tài chính trong giai đoạn hiện nay, Bộ Xây dựng thẳng thắn đánh giá rằng, do bối cảnh thị trường tài chính có nhiều biến động và các cơ chế chia sẻ rủi ro chưa đủ hấp dẫn để thu hút mạnh mẽ dòng vốn ngoài ngân sách, việc triển khai mở rộng các tuyến cao tốc trước mắt sẽ phải dựa chủ yếu vào nguồn vốn đầu tư công của Nhà nước. Do vậy, Bộ Xây dựng đề nghị Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp cân đối nguồn vốn ngân sách Trung ương cho các dự án mở rộng đã có đầy đủ cơ sở hồ sơ, dữ liệu đánh giá hiệu quả kinh tế để kịp thời trình cấp có thẩm quyền xem xét, đưa ra quyết định đầu tư chính thức.
Tính toán bài toán kinh tế đối với phân đoạn bốn làn xe hạn chế và trục Bắc Nam
Đối với nhóm các tuyến đường bộ cao tốc đã được xây dựng ở quy mô bốn làn xe hạn chế, áp lực và khối lượng tài chính cần huy động thậm chí còn vượt trội hơn nhiều. Số liệu tổng hợp từ Bộ Xây dựng chỉ ra rằng nhu cầu vốn để tiếp tục đầu tư mở rộng các tuyến này theo đúng quy hoạch phát triển lên quy mô hoàn chỉnh từ bốn đến tám làn xe ước tính cần hơn 414.000 tỷ đồng. Cơ cấu dòng vốn này được xác định rõ là bao gồm cả nguồn vốn từ ngân sách nhà nước phối hợp chặt chẽ cùng các nguồn vốn huy động hợp pháp ngoài ngân sách xã hội.
Theo tiến độ thực hiện trong thực tế, hiện có hai đoạn tuyến cao tốc phân kỳ bốn làn xe hạn chế với tổng chiều dài khoảng 66km đang được triển khai các bước nâng cấp thực địa. Đầu tiên là phân đoạn Cao Bồ – Mai Sơn, dự án này được bố trí thực hiện hoàn toàn bằng nguồn vốn đầu tư công và đặt mục tiêu hoàn thành, bàn giao đưa vào khai thác trong năm 2026. Dự án thứ hai là phân đoạn Trung Lương – Mỹ Thuận, được thực hiện theo phương thức đối tác công tư PPP, với tiến độ cán đích dự kiến rơi vào năm 2028.
Đối với phần còn lại của nhóm cao tốc bốn làn xe hạn chế, quan điểm điều hành của Bộ Xây dựng là cần sự cẩn trọng và tính toán kỹ lưỡng để tránh lãng phí nguồn lực công. Cơ quan này cho rằng các cơ quan chức năng cần tiếp tục nghiên cứu sâu sắc, toàn diện về mức độ đóng góp đối với hiệu quả kinh tế – xã hội địa phương, khảo sát khoa học về lưu lượng phương tiện thực tế di chuyển qua tuyến cũng như khả năng thu xếp vốn thực tế trước khi quyết định bấm nút phê duyệt mở rộng.
Riêng đối với trục xương sống giao thông quốc gia là tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông, Bộ Xây dựng đã chủ động phân tách và xây dựng hai kịch bản đầu tư rõ rệt cho giai đoạn chiến lược 2026-2030 để Chính phủ có thêm cơ sở lựa chọn cân nhắc. Phương án thứ nhất được xây dựng dựa trên tư duy tối ưu hóa cục bộ, tập trung dòng vốn để mở rộng toàn bộ các phân đoạn cao tốc hướng tâm chạy trực diện vào hai trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước là Hà Nội và TPHCM. Tổng chiều dài cần nâng cấp theo phương án này là 534km và nhu cầu vốn tương ứng ước tính khoảng 64.000 tỷ đồng.
Phương án thứ hai thể hiện một tầm nhìn bao quát và đồng bộ hơn khi đề xuất thực hiện mở rộng trên diện rộng cho toàn bộ tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Đông. Kịch bản tổng thể này sẽ bao gồm tổng chiều dài đầu tư nâng cấp lên tới khoảng 1.144km, kéo theo tổng mức đầu tư sơ bộ ban đầu được tính toán nằm ở mức gần 155.000 tỷ đồng. Việc lựa chọn kịch bản nào sẽ phụ thuộc rất lớn vào năng lực hấp thụ vốn của nền kinh tế và kế hoạch phân bổ ngân sách trung hạn quốc gia.
Nhìn rộng ra bức tranh toàn cảnh, theo quy hoạch phát triển mạng lưới đường bộ đã được phê duyệt, hệ thống đường cao tốc cả nước dự kiến sẽ bao gồm tổng cộng 43 tuyến với tổng chiều dài toàn mạng lưới đạt mức 8.923km. Đây là mục tiêu dài hạn đòi hỏi sự bền bỉ về cả nguồn lực tài chính lẫn năng lực thi công của các nhà thầu nội địa. Tính đến thời điểm Bộ Xây dựng lập báo cáo hiện tại, toàn quốc đã đưa vào khai thác vận hành và thông xe kỹ thuật được tổng cộng 3.345km cao tốc các loại. Bên cạnh đó, các đại công trường trên khắp cả nước đang liên tục thực hiện thi công ngày đêm đối với 1.252km đường, và các cơ quan quản lý cũng đang khẩn trương hoàn thiện các thủ tục chuẩn bị đầu tư cho khoảng 1.721km tiếp theo, sẵn sàng cho các giai đoạn bùng nổ hạ tầng trong tương lai gần.
