68
0
Từ những bước đi đầu tiên gắn với tư duy kinh tế thị trường, sau 30 năm, chứng khoán Việt Nam đã trở thành một kênh dẫn vốn quan trọng, kết nối doanh nghiệp với hàng triệu nhà đầu tư trong nước và mở rộng cánh cửa với dòng vốn quốc tế.
Hơn 30 năm trước, khi đất nước bước vào giai đoạn chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, đầu tư nước ngoài ùa vào… nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế trở nên cấp thiết trong khi hệ thống ngân hàng đã quá tải.
Theo lời kể của ông Lê Văn Châu, người đầu tiên đảm nhận vị trí Chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước, Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước được thành lập vào năm 1995, kết quả sau nhiều ngày, nhiều lãnh đạo nhà nước trăn trở về một giải pháp tạo nguồn vốn cho nền kinh tế.
“Thời kỳ đó, không ít người tỏ ra băn khoăn rằng, thị trường chứng khoán là sản phẩm của tư bản, vậy thì liệu việc xây dựng thị trường chứng khoán có khiến Việt Nam “chệch hướng” hay không. Tuy nhiên, với tâm huyết của mình, với kiến thức có được, tôi luôn tin tưởng rằng, tất cả những điều gì có lợi cho đất nước mình, cho dân tộc mình thì không bao giờ là “chệch hướng” cả”, ông Châu chia sẻ với báo chí.
Khi Ủy ban Chứng khoán mới thành lập, thị trường chứng khoán chưa hoạt động, tổ chức trung gian chưa có, doanh nghiệp niêm yết và nhà đầu tư cũng không.
Với rất nhiều nỗ lực của những người mở đường, 5 năm sau, Sở giao dịch chứng khoán TP HCM (gọi tắt là HOSE) chính thức khai trương phiên giao dịch đầu tiên. Ngày ấy, chỉ có 2 cổ phiếu là REE và SAM, vốn hóa đạt vỏn vẹn 0,28% GDP, ngoài ra có thêm 4 công ty chứng khoán.
Trong ký ức của nhà đầu tư Nguyễn Văn Hồng, cứ sáng sớm, ông đã có mặt tại phòng giao dịch CTCK Bảo Việt trên phố Bà Triệu, xếp hàng rồi xin phiếu lệnh mua bán viết tay. “Khối người đến muộn chút là lại đi về vì hết số. Thời đấy, tôi còn đưa tiền nhờ người có số mua hộ cổ phiếu, anh em trước lạ thành quen, đầu tư vui rồi anh em trở nên gắn kết”, nay ở độ tuổi gần 80, ông vẫn nhớ những ngày đầu tiên đến với thị trường như thế.
Gắn bó với thị trường từ năm 2006, thời điểm đơn vị công tác cổ phần hoá, bà Nguyễn Thị Phương giờ đã xây dựng được khối tài sản đáng kể với hàng trăm tỷ đồng. Bà kể, cả gia đình bà đều là những nhà đầu tư chuyên nghiệp, mỗi người đầu tư theo một phong cách nhưng đều chọn chứng khoán là nghề, ăn ngủ với chứng khoán.
Số liệu tổng hợp cho thấy, tính đến tháng 9/2026, Việt Nam có gần 14 triệu tài khoản chứng khoán, tương đương 11% dân số, thị trường đã có trên 1.600 doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch; quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu và trái phiếu đạt gần 82% GDP; với 82 công ty chứng khoán, 43 công ty quản lý quỹ.
Cũng không thể không nhắc đến đôi cánh của thị trường chứng khoán với nhiều doanh nghiệp niêm yết. Vinamilk cổ phần hóa năm 2003, đến năm 2026 lên sàn HOSE, đánh dấu bước phát triển đầy mạnh mẽ với doanh thu hợp nhất tăng hơn 15 lần, lên 63.724 tỉ đồng; lợi nhuận sau thuế tăng hơn 18 lần, đạt 9.414 tỉ đồng. Vốn điều lệ đến cuối năm 2025 đạt gần 20.900 tỉ đồng, tăng khoảng 14 lần. Hiện Vinamilk có 16 nhà máy và 15 trang trại quy mô lớn đạt chuẩn quốc tế, trong đó có 1 trang trại ở Lào và 2 nhà máy ở Mỹ và Campuchia.
Theo bà Mai Kiều Liên, Tổng giám đốc Vinamilk, từ một doanh nghiệp phục vụ nhu cầu trong nước, Vinamilk đã trở thành một doanh nghiệp xuất siêu, mang nguồn ngoại tệ về đóng góp vào sự thịnh vượng chung của dân tộc.
FPT niêm yết cổ phiếu vào 2006, đến nay vươn lên thành “gã khổng lồ” công nghệ hàng đầu Việt Nam, hiện diện tại hơn 40 thị trường thế giới, với hơn 82.000 lao động trực tiếp, chưa kể gián tiếp.
Còn nhiều doanh nghiệp như thế. Đó là câu chuyện về những doanh nghiệp đi cùng sự phát triển của đất nước và ngành chứng khoán, với khát vọng liên tục tạo giá trị, làm ra những sản phẩm, dịch vụ chất lượng cao, hướng đến sự phát triển bền vững dài lâu.
Chủ tịch Uỷ ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương đánh giá, thị trường chứng khoán không chỉ giúp doanh nghiệp bổ sung nguồn lực tài chính mà còn góp phần nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp, tăng cường tính công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và uy tín trên thị trường. Những yếu tố đó sẽ tạo nền tảng để doanh nghiệp phát triển bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước hội nhập sâu rộng với thị trường khu vực và quốc tế.
Nhìn rộng hơn, ba thập kỷ phát triển đã làm thay đổi căn bản diện mạo ngành chứng khoán. Từ những lệnh mua bán viết tay đến hệ thống giao dịch điện tử hiện đại; từ 2 doanh nghiệp niêm yết đầu tiên đến một thị trường có nhiều lớp sản phẩm, thành viên và định chế tài chính; từ tâm lý đầu tư theo tin đồn đến sự phát triển của các phương pháp phân tích và quản trị danh mục, hành trình ấy không chỉ là câu chuyện trưởng thành của một ngành kinh tế mà còn phản ánh sự thay đổi trong tư duy huy động, phân bổ và sử dụng nguồn lực của đất nước.
Ngày 18/9/2026, tiếng cồng đánh dấu sự kiện Thị trường chứng khoán Việt Nam chính thức được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi vang lên trước sự chứng kiến của nhiều tổ chức đầu tư lớn trên thế giới, cũng như đông đảo thành viên thị trường.
Dấu mốc quan trọng trong hành trình hội nhập của chứng khoán Việt Nam là kết quả sau quá trình cải cách về thể chế, hạ tầng và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài. Sự kiện này mở ra cánh cửa đón các dòng vốn quốc tế, bao gồm quỹ thụ động mô phỏng chỉ số và các quỹ chủ động sử dụng FTSE làm tham chiếu. Giá trị mua vào theo ước tính của các tổ chức có thể đạt 3-4 tỷ USD.
Tuy nhiên, nâng hạng không đồng nghĩa dòng vốn sẽ tự động chảy vào mọi cổ phiếu hay mọi doanh nghiệp. Quy mô vốn thực tế phụ thuộc vào khả năng đáp ứng tiêu chí của các bộ chỉ số, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng, giới hạn sở hữu nước ngoài, thanh khoản và chất lượng quản trị doanh nghiệp.
Đây cũng là lúc trách nhiệm của từng thành viên thị trường trở nên rõ nét hơn. Đại diện FTSE khuyến nghị, cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế vận hành, nâng hiệu quả giám sát và bảo đảm kỷ luật thị trường. Các sở giao dịch, tổ chức lưu ký, công ty chứng khoán và ngân hàng lưu ký cần nâng cao năng lực công nghệ, quản trị rủi ro và chất lượng dịch vụ. Doanh nghiệp niêm yết phải coi minh bạch, quản trị công ty và quan hệ nhà đầu tư là những yêu cầu cốt lõi, thay vì chỉ là nghĩa vụ công bố thông tin.
Dưới góc nhìn của ông Nguyễn Hồng Sơn, một nhà đầu tư gắn bó lâu năm với thị trường, hội nhập sâu hơn cũng đồng nghĩa thị trường sẽ ngày càng đòi hỏi những quyết định dựa trên chất lượng doanh nghiệp, khả năng định giá và tầm nhìn dài hạn. Khi dòng vốn quốc tế tham gia với những chuẩn mực và phương pháp đánh giá riêng, sự khác biệt về chất lượng thông tin và quản trị sẽ ngày càng thể hiện rõ trong khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp.
Trong dòng chảy 30 năm của ngành chứng khoán, có 1 điểm chung khá tình cờ. Nếu như 30 năm trước, yêu cầu tạo thêm kênh huy động vốn bên cạnh kênh ngân hàng trở nên cần thiết với nền kinh tế, thì nay vào năm 2026, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi đất nước đứng trước ngưỡng cửa kỷ nguyên mới với hàng loạt dự án hạ tầng, chuyển đổi các ngành kinh tế cốt lõi.
Cột mốc lịch sử mở ra những yêu cầu mới, đòi hỏi thị trường chứng khoán làm tốt hơn vai trò kết nối tiết kiệm với đầu tư, đưa nguồn lực trong xã hội đến những doanh nghiệp có năng lực sản xuất, đổi mới sáng tạo và mở rộng hoạt động.
Tại sự kiện ngày 18/9, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết “Việt Nam đang nỗ lực khẳng định là một điểm đến đầu tư năng động, hấp dẫn và giàu tiềm năng đối với các nhà đầu tư trong khu vực và trên thế giới, ưu tiên thu hút các dòng vốn chất lượng, dài hạn, gắn với chuyển giao tri thức, công nghệ và quản trị tiên tiến, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững”.
Để đạt mục tiêu đó, thị trường cần tiếp tục phát triển sản phẩm đa dạng và nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu huy động vốn ở nhiều giai đoạn phát triển của doanh nghiệp. Các giải pháp cải thiện thanh toán, cơ chế giao dịch mới và tạo thuận lợi cho nhà đầu tư nước ngoài là ưu tiên cải cách tiếp theo.
Những nỗ lực phát triển nguồn cung hàng hóa có chất lượng, gắn với IPO của doanh nghiệp lớn, đưa doanh nghiệp nhà nước sau cổ phần hóa lên sàn, thúc đẩy thoái vốn nhà nước phù hợp và tạo điều kiện cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đủ điều kiện tham gia thị trường sẽ góp phần mở rộng cơ hội đầu tư. Điều quan trọng, theo chia sẻ của lãnh đạo UBCKNN, không chỉ là số lượng doanh nghiệp mới, mà còn là chất lượng quản trị, hiệu quả sử dụng vốn và khả năng tạo giá trị dài hạn.
Trong kỷ nguyên tăng trưởng mới, nhiệm vụ của thị trường chứng khoán không còn giới hạn ở việc mở rộng quy mô giao dịch hay gia tăng vốn hóa. Yêu cầu lớn hơn là phát triển thị trường thành một hạ tầng tài chính có khả năng huy động, phân bổ và luân chuyển nguồn lực hiệu quả cho nền kinh tế hiện đại.
Bà Vũ Thị Chân Phương, Chủ tịch UBCKNN cho rằng, đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới với mục tiêu phát triển nhanh và bền vững, duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, việc huy động hiệu quả các nguồn lực cho đầu tư phát triển có ý nghĩa quyết định. Trong đó, thị trường chứng khoán giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc huy động và phân bổ nguồn vốn trung và dài hạn cho doanh nghiệp và nền kinh tế.
Đây cũng là nhiệm vụ Tổng Bí thư Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra tại Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày Truyền thống ngành Tài chính Việt Nam khi ông yêu cầu có giải pháp, biện pháp huy động hiệu quả hơn nữa nguồn lực cho phát triển trên thị trường tài chính, thị trường vốn, thị trường chứng khoán, nguồn lực kinh tế trong nhân dân… để tăng cường thu hút vốn cả trong và ngoài nước, tạo kênh huy động vốn tốt hơn cho doanh nghiệp.
