0
0
Tại Chương trình Hội nghị triển khai khung pháp lý và hướng dẫn nghiệp vụ vận hành sàn giao dịch các-bon tại Việt Nam ngày 30/3/2026 tại Hà Nội, cơ quan quản lý công bố cấu trúc hàng hóa giao dịch và cơ chế áp dụng với khoảng 110 doanh nghiệp phát thải lớn trong giai đoạn thí điểm, trong bối cảnh sàn giao dịch trong nước chưa vận hành chính thức.
Thông tin được trình bày bởi ông Nguyễn Thành Công, Phó Trưởng phòng Thị trường các-bon, thuộc Cục Biến đổi khí hậu. Nội dung tập trung vào thiết kế hàng hóa giao dịch và cơ chế vận hành trong giai đoạn thí điểm. Theo đó, khoảng 110 cơ sở phát thải lớn thuộc các ngành thép, xi măng và nhiệt điện sẽ tham gia hệ thống giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính ngay trong giai đoạn đầu. Đây là các cơ sở thuộc danh mục phải thực hiện kiểm kê khí nhà kính và nghĩa vụ nộp trả hạn ngạch.
Cấu trúc hàng hóa giao dịch: Định danh, phân bổ và giới hạn sử dụng
Thị trường các-bon được thiết kế với hai loại hàng hóa giao dịch gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon, được quản lý thống nhất trên hệ thống đăng ký quốc gia và dự kiến giao dịch thông qua sàn giao dịch các-bon trong nước. Hiện tại, Việt Nam chưa có sàn giao dịch các-bon vận hành chính thức, các quy định về hàng hóa giao dịch đang được hoàn thiện đồng bộ với lộ trình phát triển thị trường.
Hạn ngạch phát thải khí nhà kính được phân bổ cho các cơ sở thuộc diện quản lý, với đơn vị tính là một tấn CO₂ tương đương trên mỗi hạn ngạch. Trong giai đoạn thí điểm, phương thức phân bổ được áp dụng là 100% miễn phí cho toàn bộ các cơ sở tham gia. Trên cơ sở hạn ngạch được cấp, doanh nghiệp có nghĩa vụ nộp trả tương ứng với lượng phát thải thực tế sau kiểm kê. Trường hợp thiếu hụt, doanh nghiệp phải mua bổ sung hạn ngạch trên thị trường, phần chưa sử dụng được phép chuyển nhượng.
Mã định danh hạn ngạch được quy định theo cấu trúc gồm 06 ký tự “VN + năm phân bổ”, trong đó năm phân bổ là năm đầu tiên của kỳ tuân thủ. Ví dụ, mã VN2028 thể hiện hạn ngạch thuộc kỳ phân bổ bắt đầu từ năm 2028. Mỗi đơn vị hạn ngạch được gắn số sê-ri gồm 16 ký tự, bao gồm mã hạn ngạch và dải số thứ tự. Tín chỉ các-bon là loại hàng hóa giao dịch được tạo ra từ các chương trình, dự án giảm hoặc hấp thụ khí nhà kính, với quy đổi một tín chỉ tương ứng một tấn CO₂ tương đương được giảm phát thải.
Mã tín chỉ được quy định gồm 09 ký tự theo cấu trúc: mã cơ chế – mã dự án – hai chữ số cuối của năm xác nhận lượng giảm phát thải. Ví dụ, mã CHTAN3D26 thể hiện tín chỉ thuộc cơ chế CHT, dự án AN3D và được xác nhận trong năm 2026. Mỗi tín chỉ được gắn số sê-ri gồm 19 ký tự để quản lý theo từng đơn vị riêng lẻ.
Nguồn tín chỉ được phép sử dụng bao gồm tín chỉ nội địa và các cơ chế quốc tế như CDM, JCM, cũng như các cơ chế theo Điều 6.2 và 6.4 của Thỏa thuận Paris. Tuy nhiên, tỷ lệ sử dụng tín chỉ để bù trừ được giới hạn tối đa 30% tổng lượng hạn ngạch phát thải được phân bổ cho mỗi cơ sở, phần còn lại phải được thực hiện bằng hạn ngạch phát thải.
Cơ chế áp dụng với 110 doanh nghiệp: Chu kỳ tuân thủ, bù trừ và giao dịch
Khoảng 110 doanh nghiệp phát thải lớn sẽ tham gia hệ thống giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính trong giai đoạn thí điểm, với đầy đủ nghĩa vụ tuân thủ và cơ chế giao dịch đối với hàng hóa giao dịch. Chu kỳ tuân thủ được thiết kế theo từng giai đoạn hai năm. Đối với giai đoạn 2025-2026, các mốc thời gian gồm: nộp báo cáo kiểm kê trước ngày 31/3/2025, phân bổ hạn ngạch vào tháng 12/2025 và nộp trả hạn ngạch vào ngày 31/12/2027.
Nghĩa vụ nộp trả được xác định trên cơ sở lượng phát thải thực tế sau kiểm kê. Trường hợp phát sinh thiếu hụt, doanh nghiệp phải mua bổ sung hạn ngạch hoặc sử dụng tín chỉ các-bon để bù trừ trong phạm vi tối đa 30% lượng hạn ngạch được phân bổ. Cơ chế vay mượn hạn ngạch được áp dụng với mức tối đa 15% lượng hạn ngạch của giai đoạn tiếp theo. Đồng thời, phần hạn ngạch chưa sử dụng sau khi hoàn thành nghĩa vụ được phép chuyển sang giai đoạn kế tiếp.
Các giao dịch mua bán hàng hóa giao dịch được định hướng thực hiện thông qua sàn giao dịch các-bon trong nước, kết nối với hệ thống đăng ký quốc gia và hệ thống lưu ký, thanh toán. Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, Việt Nam chưa có sàn giao dịch các-bon vận hành chính thức. Giai đoạn thí điểm với khoảng 110 doanh nghiệp được triển khai song song với quá trình xây dựng và hoàn thiện hạ tầng thị trường.
